Henryk Sienkiewicz - pseudonim Litwos
Żaden polski powieściopisarz nie osiągnął takiej popularności. Jego książki podbijają czytelników niezależnie od wykształcenia czy poglądów politycznych, a stworzone przez niego postacie weszły do panteonu bohaterów narodowych.
Tylko w roku jego śmierci sprzedano w Stanach Zjednoczonych dwa miliony egzemplarzy powieści "Quo vadis", za którą otrzymał Nagrodę Nobla.
Henryk Sienkiewicz urodził się 5 maja 1846r. w Woli Okrzejskiej (ziemia łukowska) na Podlasiu, w rodzinie ubożejącego szlachcica, Józefa Sienkiewicza. Matką jego była Stefania z Cieciszowskich pochodząca z zamożnej rodziny szlacheckiej. Współczesność rodziny Sienkiewiczów daleka
była od dawnej świetności: żywe wspomnienia, świetne koligacje nie pomogły zmienić sytuacji majątkowej, która była ciężka; liczono więc raczej na pomoc materialną synów, rozpoczynających naukę w mieście, niż spieszono, by pomóc im u początków ich drogi życiowej. W roku 1858 Henryk zaczął naukę w gimnazjum realnym w Warszawie, które mieściło się w Pałacu Kazimierzowskim. Mieszkał najpierw na stancji na Starym Mieście, a w roku 1861, po sprzedaży majątku Wężyczyna, zamieszkał w mieszkaniu rodziców przy ulicy Nowy Świat 7. Nie mógł się pochlubić sukcesami pilnego i zdolnego ucznia; dopiero w 1866r. uzyskał świadectwo dojrzałości i zgodnie z wolą rodziców zapisał się na Wydział Lekarski warszawskiej Szkoły Głównej. W następnym roku przeniósł się jednak na Wydział Historyczno-Literackim. Rodzice nie aprobowali zamiany pewnych honorariów lekarskich za niepewne wawrzyny pisarza czy autorytet uczonego. Matka Henryka pisała do jednego z jego przyjaciół:
"Te porywy fantazji i bujności wyobraźni, którym, jak pan twierdzi, nie mógłby się oddawać, studiując medycynę, nie dadzą mu, niestety, pewnego, niezawisłego chleba, na który pracować przeznaczony. Z postępem lat i doświadczeniem przejdą same z siebie, wynikiem ich będzie kilkanaście arkuszy zabazgranych uczonymi rozprawami, których nikt nie zechce czytać, a stanowisko jego w świecie pozostanie zawsze na stopniu niskim, że mu ani sławy, ani szczęścia dobrego bytu nie zapewni".
Pierwsze próby literackie Henryka Sienkiewicza, były niestety potwierdzeniem pesymistycznych przewidywań matki. W 1867r. "Tygodnik Ilustrowany" odrzucił wierszowany utwór pt. "Sielanka młodości";. Udaje się natomiast Henrykowi debiut dziennikarski. Jako współpracownik kilku warszawskich czasopism osiągnie niebawem znaczne powodzenie i zasłynie jako Litwos, jeden z najpopularniejszych felietonistów Warszawy. W roku 1869 w "Przeglądzie Tygodniowym", który stanie się wkrótce bojowym organem pozytywizmu warszawskiego, drukuje recenzję komedii Wiktora Sardou "Nasi najserdeczniejsi", pierwsze swoje dzieło, które dane mu było oglądać w druku. W tym samym roku w "Tygodniku Ilustrowanym" ukazuje się rozprawka historyczno-literacka o Mikołaju Sępie Szarzyńskim, którą Sienkiewicz napisał z interpretacji Józefa Przyborowskiego, wykładowcy literatury polskiej w Szkole Głównej.
Równorzędnie do debiutu dziennikarskiego, rozpoczyna pracę nad swoją pierwszą powieścią, którą ukończywszy w 1871r. , drukuje z ilustracjami Pillatiego w tygodniku "Wieniec"w 1872 roku. W powieści tej Sienkiewicz opisuje nie znane sobie miasto; Kijów oraz także nieznane środowisko studentów polskich na uniwersytecie kijowskim. Następnym utworem Sienkiewicza są "Humoreski z teki Worszyłły"(1872), zawierające dwa szkice: "Nikt nie jest prorokiem między swymi" i "Dwie drogi". Tymi dwoma drobiazgami, autor chciał się przysłużyć pozytywistycznej doktrynie, jednak dostrzegł niebezpieczeństwo, które groziłoby literaturze, gdyby został w pełni zrealizowany program literatury tendencyjnej, służącej propagowaniu idei kapitalistycznego postępu, dzieła powolnej przebudowy społeczeństwa polskiego metodami pracy organicznej. Dostrzegł, że tak pojętej literaturze grozi płycizna myślowa i szablonowość, schematyzm artystyczny, że powstawać będą w związku z tym utwory słabe, a literatura słaba artystycznie oddaje raczej złą niż dobrą przysługę sprawie, którą zamierza realizować. Na przykład omawiając powieść drugorzędnego pisarza, snuł takie rozważanie:
"[...] ale ta postępowość, która może stanowić zaletę jego jako człowieka, nie zbawia go jako autora. Owszem, kto w ten sposób chciałby bronić choćby najpiękniejszych zasad, lepiej by zrobił, gdyby ich nie bronił wcale i nie kompromitował swego obozu".
Nic też dziwnego, ze tylko te dwa młodzieńcze utwory skonstruował zgodnie z narzuconą przez młodą prasę receptą. Jeden szkic poświęcił dziejom pozytywisty, który nie licząc się ze środowiskiem, realizował swoje ideały przemocą i dlatego nie tylko poniósł klęskę osobistą, ale także zaprzepaścił wszystkie dokonania. W drugim przeciwstawił postać ciemną: złotego młodzieńca, noszącego nazwisko Jaś Złotopolski, nędznego potomka wielkiego rodu, bezmyślnie oddającego ziemię ojczystą wraz z pamiątkami narodowej przeszłości w ręce kolonisty Niemca oraz inżyniera , pozytywnego bohatera literatury lat siedemdziesiątych, podejmującego skuteczną walkę z obcym kapitalistom, organizującego, polską fabrykę i opiekującego się polskimi robotnikami.
W tym okresie współpracował również z tygodnikiem "Wieniec", w którym ocenił "Pana Graby" Elizy Orzeszkowej. Zaczął również współpracować z "Niwą", a od marca 1873 roku rozpoczął pisanie felietony
"Bez tytułu" do ";Gazety Polskiej". W lipcu tego roku odbył podróż do Wiednia, która była pierwszą podróżą zagraniczną.
W roku 1874 wraz z Julianem Ochorowiczem i Mścisławem Godlewskim wykupił od dotychczasowego właściciela "Niwę". Z tego okresu działalności literackiej Sienkiewicza należałoby wymienić dokonany wspólnie z Danielem Zglińskim i Walerym Przyborowskim przekład powieści historycznej Wiktora Hugo
"Rok 93", która wzbudziła spore zainteresowanie czytającej publiczności.
Jako znany dziennikarz Sienkiewicz nadal współpracował z "Gazetą Polską", w której ukazywały się cotygodniowe felietony "Chwila obecna", które zawierały sprawy życia teatralnego, literackiego, stosunki prasowe, a przede wszystkim życie zamożnych mieszkańców Warszawy, oraz rozmaite problemy tego miasta, np.: nie sprzątane i nie skanalizowane ulice, trudności komunikacyjne miasta, sytuacja młodzieży szkolnej.
Równocześnie w "Gazecie Polskiej" ukazały się trzy opowiadania Litwosa (tzw. mała trylogia): "Stary sługa" (1875), "Hania&" (1876), "Selim Mirza" (1877). Od tych opowiadań, Sienkiewicz zwrócił swe zainteresowania ku krajowi lat dziecinnych, szlacheckiemu dworowi. Już pierwsze zdanie "Starego sługi" wypowiada jakie intencje ma autor:
" Pamiętam, za czasów mego dzieciństwa służył u rodziców moich jeden z tych mamutów, po których wkrótce tylko kości na starych cmentarzyskach, w pokładach grubo zasypanych niepamięcią, od czasu do czasu będą badacze odgrzebywali".
W lutym 1876 roku Sienkiewicz wyjechał do Ameryki. Dzięki tej podróży zyskał sobie duże uznanie wobec współpracowników z "Niwy", gdyż mógł on opisywać swój kontakt z tym innym światem, co spotkało się z aprobatą ze strony czytelników. Jego podróż wiodła przez Aleksandrów Kujawski, Toruń, Berlin, Kolonię, Brukselę, Calais, Dover i Londyn, natomiast po poznaniu Nowego Jorku, zatrzymał się na dłużej w Kalifornii. Dopiero w Ameryce dostrzegł, na tle życia amerykańskiego społeczeństwa, wiele problemów z jakimi borykała się nie tylko Polska, ale i cała Europa.
W latach późniejszych, w okresie pracy nad wielkimi powieściami historycznymi, uciekał Sienkiewicz do Francji, Włoch, Austrii, otaczał się obcojęzycznym środowiskiem, żył wśród obojętnych ludzi i dalekich spraw, by móc bez przeszkód tworzyć. Tłumacz Sienkiewicza na język angielski Jeremiasz Curtin pisał:
W tej wielkiej gromadzie ludzi [hotel w Quellenhoff] Sienkiewicz poruszał się, pracował, żył zupełnie jak na pustyni, trzymając się z daleka od towarzystwa, ale obserwując je pilnie. Jest pewien urok (przynajmniej na jakiś czas) w swobodzie i samotności ludnego hotelu, gdzie ma się pod ręką wszelkie udogodnienia cywilizacyjne. Sienkiewicz lubuje się tym urokiem i niejedno też jego dzieło powstało w zaciszach hotelu w Nicei, gdzie ukończył "Quo vadis"
Dorobek Sienkiewicza z podróży nie ograniczył się tylko do "Listów z podróży do Ameryki"wysyłanych do "Gazety Polskiej". Podczas pobytu, oraz po powrocie, powstały takie utwory jak: "Szkice węglem" (1877), "Komedia z pomyłek"(1878), "Przez stepy" (1879), "W krainie złota" (1880), "Za
chlebem" (1880), "Latarnik" (1881), "Wspomnienia z Maripozy" (1882), "Szkice węglem" (1883). Litwos wrócił do Europy w marcu 1878 roku. Zatrzymał się najpierw w Londynie, a potem na rok osiadł w Paryżu, w roku 1879 ogłosił następujące utwory: "Przez step", "Orso" ,"Janko muzykant". Również w tym roku ukazało się pierwsze zbiorowe wydanie jego dzieł, obejmujące nowele:"Hania", "Stary sługa", "Szkice węglem", "Janko muzykant" (tom I) i "Listy z podróży" (tom II). Już dzięki temu dorobkowi dziennikarsko-literackiemu, Sienkiewicz otoczony został atmosferą zainteresowania, a nawet uwielbienia. Ale to był tylko skromny początek późniejszej sławy i popularności.
Henryk Sienkiewicz prowadził dalej żywą działalność dziennikarską: w "Gazecie Polskiej" ogłaszał luźne notatki zatytułowane "Wiadomości bieżące", w redagowanej przez "Godlewskiego "Niwie" "Mieszaniny literacko-artystyczne".
Po długich staraniach o rękę Marii Szetkiewiczówny, zawarł z nią związek małżeński. Ślub odbył się dnia 18 sierpnia 1881 roku w kościele Kanoniczek w Warszawie. Wraz z małżonką, Henryk zamieszkał w Warszawie przy ulicy Chmielnej 15. Niestety Maria Sienkiewiczowa chorowała na gruźlicę. Wiele
rozdziałów Trylogii powstało dosłownie przy jej łóżku, w różnych uzdrowiskach europejskich. Mimo wszelkich starań zmarła 18 października 1885 roku w Falkenstein pod Frankfurtem. Dwójką maleńkich dzieci zaopiekowali się teściowie, a Sienkiewicz prowadził odtąd życie wędrowne. Zwiedził całą Europę Zachodnią, był na Bliskim Wschodzie, m.in. w Stambule, by zapoznać się z terenami, które zamierzał przedstawić w ostatniej części "Trylogii" "Panu Wołodyjowskim".
Światową sławę przyniosła polskiemu pisarzowi powieść z czasów Nerona " Quo vadis", którą do dziś przetłumaczono ją na ponad pięćdziesiąt języków. Przystępując do pisania, Sienkiewicz przeprowadził rzetelne studia historyczne i wiele razy zwiedzał Rzym w towarzystwie
osiadłego tam znanego malarza Henryka Siemiradzkiego. W 1900 roku na 25-lecie swej pracy pisarskiej otrzymał w darze od społeczeństwa dworek w Oblęgorku koło Kielc. W 1905 roku otrzymał za "Quo vadis" najwyższe wyróżnienie - Nagrodę Nobla. W przemówieniu w Sztokholmie podkreślił, że będąc pierwszym nagrodzonym nią polskim pisarzem traktuje to jako wyróżnienie dla całego narodu, który nigdy nie zrezygnuje z dążeń do niepodległości. W 1913 roku jednocześnie pojawiły się dwie ekranizacje "Quo vadis" włoska i francuska. Od tego czasu utwory Sienkiewicza stale znajdują się wśród najchętniej ekranizowanych powieści polskich.
Ostatnie lata życia pisarz poświęcił działalności w komitecie pomocy ofiarom I wojny światowej w Vevey w Szwajcarii, gdzie zmarł 15 grudnia 1916 roku osiągając wiek siedemdziesięciu lat.
CIEKAWOSTKI:
Rodowa siedziba tak, z pewną dozą ironii, Sienkiewicz nazywał dworek w Oblęgorku, który społeczeństwo polskie ufundowało mu z okazji jubileuszu pracy pisarskiej. Położona niedaleko Kielc, dosyć zaniedbana posiadłość nie wzbudziła entuzjazmu dopiero pod koniec życia, gdy zajęła się nią żona, chętnie przyjeżdżał tam na letnie wakacje. Dziś w Oblęgorku mieści się muzeum pisarza.
Pięć Marii - W życiu Sienkiewicza było aż pięć Marii : pierwsza, Maria Kellerówna, pod naciskiem rodziców zerwała zaręczyny z dwudziestoletnim, początkującym literatem. Druga : Maria Szetkiewiczówna ukochana żona, zmarła na gruźlicę zaledwie po czterech latach małżeństwa, urodziwszy rok po rok synka i córeczkę. Z trzecią, dziewiętnastoletnią Marią Wołodkowiczówną, pisarz ożenił się mając prawie pięćdziesiąt lat i szybko się rozwiódł. Romantyczna znajomość z Marią Radziejowska nie zakończyła się ślubem. Po raz trzeci pięćdziesięcioletni Sienkiewicz ożenił się ze swoją daleką kuzynką, Marią Babską, która podobno już wiele lat wcześniej była w nim zakochana.
Podróże – Pierwszą wielką przygoda Sienkiewicza (miał wtedy
trzydzieści lat) była wyprawa do Ameryki w towarzystwie Heleny
Modrzejewskiej oraz kilku znanych artystów, którzy zamierzali stworzyć w
Kalifornii emigracyjną komunę. Kilkanaście lat później (1890) pisarz
wyprawił się na safari do Zanzibaru, skąd z dumą donosił o swoich
polowaniach na hipopotamy. W poznanych wówczas realiach afrykańskich osadził
akcję jednej swojej powieści dla młodzieży, zatytułowanej „W pustyni i
w puszczy”.
Kalendarium
5 maja 1846 W Woli Okrzejskiej na Podlasiu, w zubożałej rodzinie szlacheckiej, przychodzi na świat Henryk Sienkiewicz
1866-1869 Studia w Szkole Głównej w Warszawie, najpierw na wydziale medycznym (matka chciała, żeby został lekarzem), potem na historczno-literackim
1872-1876 Praca w gazetach warszawskich
1876-1878 Podróż po Ameryce Północnej
1880 Powrót do Europy; ślub z Marią Szetkiewiczówną; coroczne wyjazdy z
chorą na gruźlicę żoną do różnych uzdrowisk europejskich
1884 "Ogniem i mieczem"
1885 Śmierć żony
1886 "Potop" podróż do Konstantynopola, Aten, Neapolu, Rzymu
1888 "Pan Wołodyjowski" podróż do Hiszpanii
1889 Otrzymawszy od nieznanego ofiarodawcy, podpisanego jako Michał Wołodyjowski, sporą sumę pieniędzy, funduje stypendium imienia zmarłej żony (korzystali z niego m.in. S.Wyspiański, S.Przybyszewski, K.Przerwa-Tetmajer)
1890 Afrykańskie safari
1891 Pierwsza powieść współczesna "Bez dogmatu"
1895 Powieść współczesna "Rodzina Połanieckich"
1896 Ukazanie się"Quo vadis"
1900 "Krzyżacy"
1905 Nagroda Nobla (pierwsza dla polskiego pisarza)
1911 Powieść dla młodzieży "W pustyni i w puszczy"
15 grudnia 1916 Śmierć pisarza w Vevey w Szwajcarii
Wygenerowano: 2007-02-22
polski
darmowe wypracowania i ściągi - szkoła i studia