ŚCIĄGI.PL :: Charakterystyka ptaków

> Strona główna

Szukaj ściągi
Szukanie zaawansowane | Dodaj prace

Temat: Charakterystyka ptaków

Pokrycie ciała

- skóra ptaków jest delikatna

- tworzy ja wielowarstwowy i zrogowaciały naskórek, pod którym znajduje się elastyczna skóra właściwa

- brak gruczołów potowych

- występują gruczoły łojowe: gruczoł kuprowy

- ciało pokryte piórami

- zawiązek pióra powstaje jako wpuklenie naskórka, które zapada się w głąb skóry, gdzie styka się z brodawką skóry właściwej i dzieli się na dwie części:

1. zewnętrzną, z której powstanie pochwa pióra

2. wewnętrzną, z której wyrośnie właściwe pióro

- listewki i haczyki promyków sąsiednich gałązek zachodzą na siebie tworząc bardzo lekką i elastyczną strukturę chorągiewki

- podział piór ze względu na rolę:

1. związane z lotem – lotki i sterówki (sztywna chorągiewka)

2. związane z termoregulacją – pióra puchowe i okrywowe

- lotki mocowane są na końcach skrzydeł łącznotkankową spoiną (do II palca i częściowo do III palca oraz śródręcza – lotki I rzędu; na kości łokciowej od 6 do 37 lotek II rzędu)

- sterówki tworzą ogon ptaka (osadzone są na pygostylu; od 8 do 24)

- dziób – rogowe okucie szczęk, powstałe ze zlanych w jedną całość łusek rogowych

- progresywne przystosowanie do lotu

Szkielet

- bardzo lekki – w większości pneumatyczny (jamy szpikowe wypełnione powietrzem)

- szkielet osiowy:

1. czaszka:

a) mózgoczaszka większa niż u gadów; duża szerokość i cienkie sklepienie (zlane kości: ciemieniowa, skroniowa i potyliczna)

b) obecność kilku kości w żuchwie, pojedynczy kłykieć potyliczny (cechy gadzie)

2. kręgosłup – zbudowany z 5 odcinków, o łącznej liczbie kręgów od 39 do 62:

a) bardzo ruchliwy odcinek szyjny, esowato wygięty; kręgi siodełkowate (pierwsze dwa to dĽwigacz i obrotnik) w liczbie od 9 do 25

b) odcinek piersiowy – pierwsze kręgi piersiowe zrastają się w pojedynczą kość grzbietową

c) ostatnie kręgi piersiowe, wszystkie lędĽwiowe, krzyżowe i ogonowe zrastają się w kość lędĽwiowo-krzyżową; odcinek ten zespolony jest z potężną miednicą

d) w odcinku ogonowym pierwszy kręg zrasta się współtworząc synsacrum; kilka następnych jest wolnych; ostatnie 4 zrastają się w trójkątną płytkę kostną - pygostyl

3. klatka piersiowa – mocna

- silnie zaznacza się tendencja do usztywniania kręgosłupa tułowiowego

- obręcze i kończyny:

1. obręcz barkowa – zbudowana z łopatek, kości kruczych i obojczyków;:

a) duży i płaski mostek, u ptaków latających wyrasta zeń duży grzebień mostka – miejsce przyczepienia silnych mięśni skrzydeł; u nielotów zredukowany

2. obręcz miednicowa i kończyny dolne:

a) dobrze rozwinięte (dwunożność, konieczność przyjmowania dużych obciążeń przy lądowaniu)

b) skrócona kość udowa

c) kości podudzia (strzałkowa i goleniowa) często zrastają się ze sobą tworząc kość goleniową

d) dolne kości stępu i śródstopia zrastają się w czasie rozwoju zarodkowego w kość skokową (powstanie dodatkowej dĽwigni i stawu skokowego tylnego – amortyzacja przeciążeń)

e) redukcja palców w kończynie dolnej – brak palca piątego, pierwszy skierowany do tyłu, drugi, trzeci i czwarty skierowane do przodu

f) u niektórych ptaków, np. struś afrykański dwupalcowość

Układ mięśniowy

- dobrze rozwinięta muskulatura (szczególnie mięśnie skrzydeł – u lotników; kończyn dolnych – u biegaczy)

- brak przepony

- ruch skrzydeł w dół - mięsień piersiowy

- ruch skrzydeł w górę – mięsień kruczoramienny

- oba mięśnie przyczepione do grzebienia mostka i kości ramieniowych

Układ oddechowy

- złożony z płuc i worków powietrznych

- mało elastyczne płuca

- duża powierzchnia czynna płuc

- do każdego płuca prowadzi oskrzele główne, od którego odchodzą liczne oskrzela II-go rzędu

- oskrzela II-go rzędu dzielimy na grzbietowe (wdechowe) i brzuszne (wydechowe)

- oskrzela II-go rzędu rozdzielają się na drobniejsze oskrzeliki III-go rzędu ułożone równolegle względem siebie

- pomiędzy oskrzelikami III-go rzędu mieści się plątanina kapilar powietrznych i krwionośnych, ma tam miejsce wymiana gazowa

- średnica kapilar powietrznych jest bardzo mała, np. u gołębia 4m. (skutek bardzo rozbudowana powierzchnia oddechowa płuc; wada – są bardzo delikatne, dlatego płuca ptaków nie mogą pracować systemem miechowym – płuca ptaków mają charakter przepływowy)

- funkcję pomp ssąco-tłoczących spełniają cienkościenne i słabo unaczynione worki powietrzne (zazwyczaj 9)

- worki dzielimy na przednie (m.in. szyjne, obojczykowe i piersiowe przednie) oraz tylne (piersiowe tylne i brzuszne)

- worki płucne wnikają nawet do kości długich (np. ramienia)

- ucisk mięśni szkieletowych na worki zmienia ich objętość i wymusza przepływ powietrza przez płuca

- w czasie lotu wdechy i wydech są zsynchronizowane z wymachami skrzydeł

- uniesienie skrzydeł = wdech

- opuszczenie skrzydeł = wydech

- występuje zjawisko podwójnego oddychania – podczas wdechu i podczas wydechu przez płuca przepływa świeże powietrze

- wdech: zasysanie powietrza przez worki tylne; jama nosowatchawicakrtań dolnaoskrzela głównepłuca; podczas wdechu wejście do oskrzeli brzusznych jest zamknięte; wdychane przez oskrzela grzbietowe powietrze przechodzi od tyłu do kapilar płucnych i dalej do worków przednich; część przechodzi przedłużeniem oskrzela głównego – oskrzelem workowym – do worków tylnych (nie pokonuje sieci kapilarnej)

- wydech: zamknięcie oskrzeli grzbietowych i przedłużenia oskrzela głównego, otwarcie oskrzela brzusznego; ucisk na przednie i tylne worki powoduje, że nie użyte wcześniej powietrze z worków tylnych przepływa do przodu przez sieć kapilar płucnych, a zużyte wcześniej powietrze, wypełniające worki przednie, usuwane jest przez oskrzela wydechowe do oskrzela głównego i dalej na zewnątrz

- przepływ powietrza przez kapilary płucne jest zawsze jednokierunkowy – od ogona do głowy

- worki stanowią wraz z mięśniami tłocznię powietrza

- worki zmniejszają ciężar właściwy ptaka

- worki są rezerwuarem powietrza

- worki biorą udział w nawilżaniu powietrza

- worki chronią przed przegrzewaniem w czasie lotu

- worki umożliwiają ogrzewanie zimnego i schładzanie gorącego powietrza

Układ krążenia

- cztero-jamiste serce o dużej sprawności

- całkowite oddzielenie krwi natlenionej od odtlenionej

- serce ptaków może pracować z częstotliwością setek cykli na minutę (u kolibrów około 1000)

- redukcja zatoki żylnej (za wyjątkiem nielotów)

- redukcja liczby naczyń opuszczających lewą komorę (jeden łuk aorty - lewy)

- zmniejszenie wielkości krwinek w porównaniu do gadów

- krwinki jądrzaste i krótko żyjące

- obieg krwi – duży: lewa komorałuk aorty (lewy)tętnicekapilary tkankoweżyłyżyły główneszczątkowa zatoka żylnaprawy przedsionek

- obieg krwi – mały: prawa komorapień płucnytętnice płucnekapilary płucneżyły płucnelewy przedsionek

Układ wydalniczy i rozrodczy

- narządy wydalnicze – nerki typu ostatecznego (zanercza)

- kwas moczowy – produkt przemiany związków azotowych (w nerkach nie dochodzi do zagęszczenia moczu)

- brak pęcherza moczowego

- rozcieńczony mocz przepływa moczowodem do kloaki i dopiero tam ulega zagęszczeniu

- ptaki morskie piją słoną wodę, a nadmiar wody wydalają przez gruczoł solny uchodzący u nasady dzioba

- nefrony w nerkach mają niewielkie pętle i słabo zagęszczają mocz

- jaja ptaków należą do największych w całym świecie zwierzęcym

- zachowania godowe osiągają wysoki stopień rozwoju

- dymorfizm płciowy

- u samic funkcjonuje tylko lewy jajnik i jajowód (zmniejszenie masy ciała)

- zapłodnienie następuje w jajowodzie; dopiero potem komórka jajowa zostaje zaopatrzona w osłonki: białkową, pergaminową i skorupkę wapienną

- złożenie jaja jest możliwe dzięki rozwartej od tyłu miednicy (brak spojenia łonowego)

- jaja muszą byś wysiadywane (wyjątek nogale zakopujące jaja w kopcach butwiejących liści

- ptaki dzielimy na gniazdowniki – pisklęta niedołężne, często ślepe, np. drapieżne, kukułkowate, wróblowate, dzięciołowate, papugi i gołębie; zagniazdowniki – pisklęta wkrótce po wykluciu są dość samodzielne i mogą opuszczać gniazdo w poszukiwaniu pokarmu, jednak opieka rodzicielska jest jeszcze potrzebna przez pewien czas, np. blaszkodziobe, kuraki, żurawie, perkozy

Układ pokarmowy

- brak zębów

- u wielu gatunków przełyk uległ rozszerzeniu w wole i tam ma miejsce wstępne rozmiękczanie

- żołądek ma budowę dwuczęściową: I część intensywne wydzielanie soków trawiennych – żołądek gruczołowy; II część silnie umięśniona, miażdżenie i rozcieranie pokarmu – żołądek mięśniowy

- występowanie dwuczęściowego żołądka jest dowodem na słuszność zasady korelacji (zmiana w budowie i funkcjach jednego narządu powoduje zmiany w budowie i funkcjach innego – brak zębów a żółądek mięśniowy)

- niektóre ptaki połykają małe kamienie, tzw. gastrolity

- długość jelita ptaka zależy od jego diety

- jelito kończy się w steku (kloace)

- do kloaki uchodzą również moczowody i nasieniowody (u samic lewy jajowód)

- szeroki zakres przystosowań do rodzaju pożywienia: ziarnojady, owadożerne, odcedzające, nektarojady, rybożerce i mięsożerce

Układ nerwowy i narządy zmysłów

- mózg ptaka jest siedem razy większy od mózgu gada

- krótkie i bardzo rozepchnięte na boki mózgowie (środek ciężkości)

- dalszy rozwój kresomózgowia

- zatracenie liniowego układu części mózgowia

- gładkie półkule kresomózgowia

- silnie rozwinięty móżdżek

- esowate wygięcie rdzenia przedłużonego

- z mózgowia wychodzi 12 par nerwów czaszkowych

- kresomózgowie – duże, szerokie i gładkie półkule nakrywają całkowicie międzymózgowie (silny przerost jąder ciała prążkowanego – istoty szarej leżącej pod powierzchnią mózgu, znajdują się tu najwyżej zorganizowane ośrodki decyzyjne)

- móżdżek – duży (lot, dwunożność), zbudowany z trzonu i kłaczków; powierzchnia jest pobrużdżona i pokryta istotą szarą – korą móżdżku

- rdzeń przedłużony – duży

- węch – słaby; redukcja kory węchowej w kresomózgowiu; przesunięcie otworów nosowych do nasady dzioba

- wzrok – największe oczy wśród zwierząt; silnie zakrzywiona rogówka

- słabo rozwinięte narządy czucia skórnego

- dobrze rozwinięty narząd smaku

- narząd równoważno-słuchowy – brak małżowin usznych; szybkie przewodzenie sygnału w uchu i ślimaku; w uchu środkowym występuje tylko strzemiączko; krótkie przewody słuchowe zewnętrzne i nerwy słuchowe – małe zniekształcenia dĽwięków; duże kanały półkoliste w uchu wewnętrznym

Występowanie i znaczenie

- najliczniejsza grupa czworonogów

- funkcjonują na wszystkich poziomach konsumentów

- są Ľródłem mięsa, jaj i piór

- owadożerne gatunki regulują ilość owadów-szkodników

- ptaki drapieżne ograniczają populacje szkodliwych gryzoni

- kolonijne ptaki morskie (np. kormorany i pelikany) są Ľródłem guana

- hodowane ze względów estetycznych

- rzadko wyrządzają poważniejsze szkody (wyj. Wikłacz czerwonodzioby)

- ptaki mogą przenosić czynniki chorobotwórcze (np. choroby papuziej), tzw. orniotozy

Wygenerowano: 2003-11-01