Gdy nerki zle pracuja
Uszkodzenie i niewydolnosc nerek prowadzi do zaburzen funkcjonowania calego organizmu, jego zatrucia i wielu groznych schorzen (m.in. nadcisnienia tetniczego, zaburzen ukladu nerwowego, zaburzen uwapnienia kosci, niedokrwistosci, kwasicy metabolicznej).
Gdy leczenie farmakologiczne okazuje sie niewystarczajace, zachodzi koniecznosc leczenia nerkozastepczego, które ma na celu zastapienie czynnosci uszkodzonych nerek. Jest ono prowadzone za pomoca dwóch metod: dializoterapii i transplantacji nerek. Dializoterapia stwarza mozliwosc przezycia w oczekiwaniu na przeszczep nerki. Niektórzy chorzy, u których takiego przeszczepu dokonac nie mozna, sa skazani na dialize do konca zycia. Przeprowadza sie ja za pomoca tzw. hemodializy lub dializy otrzewnowej.
Co to jest hemodializa?
Jest dializa pozaustrojowa (w sztucznej nerce) pozwalajaca na oczyszczenie krwi z toksycznych, szkodliwych dla organizmu substancji. W celu jej przeprowadzenia tworzy sie przetoke tetniczo-zylna, czyli polaczenie tetnicy i zyly w obrebie przedramienia. Poprzez wklucie sie do przetoki krew jest doprowadzana do sztucznej nerki i oczyszczana.
Wykorzystuje sie do tego celu specjalny plyn, który sklada sie ze specjalnych koncentratów z uzdatniona woda. Krew plynie przez dren tetniczy do dializatora, w którym po drugiej stronie blony dializacyjnej przeplywa plyn dializacyjny. Oczyszczona krew wraca do pacjenta. W czasie jednego zabiegu przez dializator przeplywa ok. 50 litrów krwi; poza ustrojem jednorazowo znajduje sie ok. 2000-2500 ml. Zabieg trwa ok. 5 godzin i jest zazwyczaj wykonywany co drugi dzien (3 razy w tygodniu).
Dla kazdego pacjenta indywidualnie ustala sie rodzaj dializatora, sklad plynu dializacyjnego, czas dializy i dawke heparyny, która podaje sie, by zapobiec krzepnieciu krwi znajdujacej sie poza ustrojem.
Hemodialize stosuje sie wtedy, gdy nerki utracily swoja funkcje, stezenie potasu szybko narasta (hiperkalemia) i obniza sie stezenie dwuweglanów w surowicy krwi (kwasica metaboliczna). Wskazaniem do leczenia ta metoda jest wystapienie takich objawów klinicznych, jak: niepokój, sennosc, spiaczka, uporczywe wymioty, biegunka, skaza krwotoczna, zóltaczka, niedroznosc porazenna jelit, a takze utrzymujacy sie skapomocz lub bezmocz.
Przeciwwskazania do hemodializy
Zalozenie przetoki wymaga dobrego stanu naczyn (zwlaszcza tetnic), totez pacjenci z miazdzyca nie moga byc poddawani temu zabiegowi. Innymi przeciwwskazaniami sa: podeszly wiek, zaawansowane uszkodzenia innych narzadów, nowotwory i brak zgody chorego na ten rodzaj leczenia.
Podczas hemodializy odwadnianie i usuwanie toksyn odbywa sie co 2-3 dni, tak wiec ilosc wody i substancji toksycznych dlugo wzrasta, by potem zostac gwaltownie wyeliminowana. Organizm jest wówczas poddawany ciaglemu szokowi metabolicznemu. Podczas tego sposobu leczenia trudno utrzymac stale wartosci hemodynamiczne, co jest niebezpieczne zwlaszcza dla chorych z problemami krazenia.
Zabieg przeprowadza sie w szpitalu, gdyz wymaga obecnosci fachowego personelu, specjalistycznego sprzetu oraz stacji uzdatniania wody. Pacjenci musza przyjezdzac do osrodka, czesto znacznie oddalonego od miejsca zamieszkania, co niezwykle utrudnia im normalne zycie.
Na czym polega dializa otrzewnowa (DO)?
Jest dializa wewnatrzustrojowa pozwalajaca równiez na oczyszczanie krwi ze szkodliwych substancji. W charakterze pólprzepuszczalnej blony dializacyjnej wykorzystuje sie blone otrzewnowa, która wysciela jame brzuszna i pokrywa znajdujace sie w niej narzady.
Zabieg polega na wprowadzeniu do jamy brzusznej specjalnie przygotowanego plynu dializacyjnego, do którego z krwi na zasadzie osmozy przechodza woda i zbedne produkty przemiany materii. Podanie plynu wymaga zalozenia stalego dostepu poprzez cewnik Tenckhoffa, który umieszcza sie na stale w jamie brzusznej pacjenta. Pozwala on na swobodne wprowadzanie i wyprowadzanie plynu z otrzewnej.
Sa dwa rodzaje dializy otrzewnowej: ciagla, ambulatoryjna dializa otrzewnowa (CADO) i automatyczna dializa otrzewnowa (ADO).
CADO polega na 3-5-krotnej wymianie plynu dializacyjnego w ciagu doby. Okres pomiedzy wymiana nie powinien byc krótszy niz 2-3 godziny, ale nie dluzszy niz 9-10 godzin. Zabieg moze byc wykonywany w domu przez odpowiednio przygotowanego i przeszkolonego pacjenta. Zestaw do CADO sklada sie z dwóch worków - jeden jest pusty, drugi - wypelniony plynem dializacyjnym. Po podlaczeniu worka z plynem chory pozbywa sie nadmiaru wody i szkodliwych substancji. Czynnosci te sa powtarzane 4-5 razy w ciagu doby. W zaleznosci od indywidualnych potrzeb dobiera sie sklad plynu oraz jego objetosc (moga to byc 2-3 litry).
ADO wymaga zastosowania specjalnego urzadzenia zwanego cyklerem, który dokonuje automatycznie wymiany plynu dializacyjnego w jamie otrzewnowej. Najwygodniejsza z punktu widzenia pacjenta jest tzw. nocna automatyczna dializa otrzewnowa. Pacjent co wieczór podlacza sie do cyklera i w czasie snu maszyna sama wymienia plyn (w dzien nie ma takiej koniecznosci) - jest to szczególnie przydatne dla dzieci chodzacych do szkoly.
Którzy pacjenci?
Wybór rodzaju dializy i momentu jej zastosowania zaleza od stanu pacjenta i wyników przeprowadzonych badan.
Dializa otrzewnowa jest leczeniem z wyboru (najlepszym) stosowanym u dzieci z ostra lub przewlekla niewydolnoscia nerek. Obecnie w Polsce terapii tej poddane sa wszystkie wymagajace tego dzieci (w ciagu roku przybywa ich ok. 30).
Dializie otrzewnowej powinni (i zazwyczaj sa) poddawani chorzy z cukrzyca, niewydolnoscia wiencowa i sercowo-naczyniowa, sklonnoscia do niskiego cisnienia, zakazeni wirusami zapalenia watroby (typu B i C), HIV oraz ci, u których nie mozna wytworzyc sprawnego dojscia naczyniowego dla hemodializ. Istotna grupe pacjentów stanowia równiez ci, u których zostala zachowana resztkowa czynnosc nerek.
Dzieki ciaglosci terapii, stalemu oczyszczaniu krwi z substancji szkodliwych i odwadnianiu w regularnych odstepach czasu dializa otrzewnowa pozwala na utrzymanie stalych wartosci parametrów biochemicznych i kontrolowanie przebiegu choroby (w okresie oczekiwania na przeszczep dobra ogólna kondycja organizmu jest niezwykle wazna).
Dializa otrzewnowa jest tansza forma dializoterapii (jezeli nie ma powiklan zapalnych). Mozliwosc domowego leczenia zmniejsza koszty zwiazane z koniecznoscia utrzymywania specjalnego oddzialu i personelu, a takze z dojazdem pacjenta do miejsca wykonania zabiegu. Obniza jednoczesnie spoleczne koszty tej choroby. Dobrze kontrolowany chory nie musi byc inwalida, jest w stanie podjac prace zawodowa.
Plyny dializacyjne sa dostarczane do miejsca zamieszkania pacjenta, ale moga byc równiez dowozone pod wskazany adres, jezeli uzytkownik udaje sie np. w podróz (nawet za granice).
Jakie moga byc problemy?
Do przeciwwskazan medycznych dializy otrzewnowej naleza przewlekle choroby jamy brzusznej, blizny i zrosty pooperacyjne, przewlekle stany zapalne i przepukliny.
Z punktu widzenia spolecznego istotna kwestia to - poza brakiem warunków i nawyków higienicznych czy uposledzeniem umyslowym pacjenta - brak jej akceptacji przez niektórych pacjentów (psychiczna bariera nie do pokonania jest niekiedy stala obecnosc cewnika lub ciagle wypelnienie jamy plynem). Waznym problemem jest takze wysoka cena cyklerów, co sprawia, ze pacjentów nie stac na ich zakup. Niektóre szpitale wypozyczaja je na dluzszy okres do domu, ale ich ilosc jest nadal niewystarczajaca dla wszystkich chorych (plyn dializacyjny jest refundowany przez kasy chorych).
Najczestszymi powiklaniami towarzyszacymi dializie otrzewnowej sa zakazenia cewnika i zapalenie otrzewnej (wystepujace coraz rzadziej). Sa to jednak czynniki, które mozna wyeliminowac dzieki wiekszej dbalosci o higiene, stalej kontroli oraz dalszej modyfikacji i udoskonalaniu plynów dializacyjnych.
Ogromna ilosc chorych wymagajaca leczenia nerkozastepczego w Polsce nadal jednak pozostaje na hemodializach (okolo 80% pacjentów).
Coraz wiecej dializ
· W Polsce zyje ok. 7 tys. chorych wymagajacych leczenia nerkozastepczego. Szacuje sie jednak, ze realne potrzeby takiego leczenia wynosza 10-12 tys. chorych.
· Rocznie wlacza sie u nas do programu dializy 52 pacjentów na milion mieszkanców (w Wielkiej Brytanii - 85, w Niemczech - 160).
· Wzrastajaca zachorowalnosc na cukrzyce i nadcisnienie spowoduje, ze liczba pacjentów z niewydolnoscia nerek bedzie sie zwiekszac.
· Pacjentów leczonych za pomoca dializy wspiera Ogólnopolskie Stowarzyszenie Dializowanych Otrzewnowo, które ma swoja siedzibe przy ul. Zolnierskiej 18 (pawilon E) w Olsztynie (tel. 089 533-41-41 w. 335).
"Zyjmy dluzej" 7 (lipiec) 2000
Wygenerowano: 2003-04-10
biologia
darmowe wypracowania i ściągi - szkoła i studia