GRUSZA
Uprawa gruszy pospolitej (dzikiej) obejmuje całą Europę, rejon Kaukazu, kraje zakaukaskie, Afganistan i Azję Centralną.
W Polsce dzika grusza rozpowszechniona jest wszędzie, można ją spotkać na miedzach, po przydrożach, w zaroślach, nawet pojedynczo wśród pól i łąk.
Udomowienie, uprawy i hodowla grusz sięgają tysięcy lat p.n.e. W znaleziskach archeologicznych szczątki ich spotyka się dużo rzadziej niż resztki jabłek, jednakże w późnoneolitycznych palafitach Niemiec Południowych i Szwajcarii znaleziono owoce gruszy rozmiarów 23 x 23 mm, przecięte na pół, prawdopodobnie do suszenia. Określone zostały jako Pirus achras – gatunek bardzo zbliżony do dzisiejszych ,,ulęgałek”. Nieco większe owoce pochodzą z palafitów neolityczno- brązowych. Można wywnioskować, iż już wtedy zbierano i suszono gruszki i odtąd też zapewne zaczęła się selekcja.
Gruszki znane były prawdopodobnie w starożytnym Egipcie i Asyrii. Na pewno znane były w dawnej Helladze i bardzo cenione. Był to ważny ośrodek hodowli i upraw grusz. O gruszach na Itace wspomina Homer w Odysei, słynęły z grusz ogrody Antinousa, ,, Krajem grusz” był Peloponez w II w. p.n.e. Pisał o nich Teofrast, później Athenaios z Aleksandrii. Prawdopodobnie z Grecji grusze bardzo wcześnie rozeszły się po Bałkanach, stąd zaś Italikowie przynieśli je do Italii. Uprawy grusz na Kaukazie uważane są za starsze od greckich i italskich, sztuka szczepienia miała dopiero stamtąd zawędrować do Grecji, Italii i Hiszpanii.
W Polsce nasiona i resztki owoców gruszy pospolitej występują w okresie przedpiastowskim, a następnie wczesnopiastowskim, już w ilości znacznie większej.
Jako owoc deserowy gruszki znane i cenione były w Rzymie, używano ich tan także na przetwory. Cato Miior pisze o szeregu uprawianych odmian a natomiast Pliniusz wymienia już ich 35. Niewiele do tego dodało średniowiecze, albowiem w I połowie XVI wieku naliczono ponad 50 odmian. Dopiero w czasach nowych, głównie we Francji i Belgii, powstało wiele odmian szlachetnych. Największy rozkwit prac hodowlanych i upraw grusz przypada na XVII – XIX wiek.
Osadnicy europejscy już w XVI w. przewieźli grusze do Ameryki Północnej. Franciszkanie zapoczątkowali ich uprawę w Kalifornii, która stała się później ważnym ośrodkiem hodowli i upraw grusz i to w skali światowej. Uprawy grusz typu zachodniego istnieją wszędzie tam gdzie pozwalają na to warunki klimatyczne. Wobec mniejszej wytrzymałości na mrozy większość odmian tego typu, ma znacznie mniejszy zasięg niż zasięg jabłoni.
W Polsce grusza znana jest od dawna jako drzewo owocowe. Nie wiadomo kiedy zaczęto ją uprawiać, w każdym razie jej uprawa była tu już znana prawdopodobnie w czasach przedpiastowskich, a z pewnością w okresie wczesnopiastowskim ( od wieku IX ). W sadach polskich, których rozwój datuje się na czasy średniowiecza, a pełnie swą osiąga w okresie renesansu, grusza zajmuje miejsce niepoślednie. Przyczyniły się do tego wpływy włoskie , idące z włoskich uczelni przez kształcącą się na nich młodzież. Wpływy te znacznie nasiliły się od czasów królowej Bony. Szereg wzmianek o uprawie grusz, a nawet o wyrabianiu z nich ,,grusznika” , spotykamy u ówczesnych pisarzy polskich – najpierw u Długosza , potem u Reja i innych.
Grusza jest rośliną leczniczą, a poza tym dobrą rośliną miododajną. Duża wartość przedstawia jej drewno: drobnosłoiste , czerwonawe, twarde i trwałe. Używa się go do wyrobu okładzin, mebli i fortepianów, najrozmaitrzych narzędzi i przyrządów.
Z grupy grusz wschodnich, od tysięcy lat uprawianych w Chinach i Japoni najważniejsze są dwa gatunki: Pirus pirifolia i P. ussuriensis.
Wygenerowano: 2005-05-04
biologia
darmowe wypracowania i ściągi - szkoła i studia