Mieszko I (960 - 992)
W X wieku doszło do zjednoczenia ludów z terenów Wielkopolski. Zamieszkujące ją plemię Polan podbiło następnie Kujawy i Mazowsze. W około 960 na czele państwa stanął Mieszko I z dynastii Piastów. Jego przodkami zgodnie z przekazami mieli być kolejno: Piast Kołodziej, Siemowit, Leszek i Siemiomył. Mieszko rozpoczął dość agresywną politykę ekspansji, która doprowadziła do znacznego rozrostu państwa. Nie obyło się to jednak na drodze pokojowej. Od 962 roku Mieszko płacił dobrowolny trybut Niemcom z części swojego terytorium (najprawdopodobniej po rzekę Wartę). W 963 roku Wieleci, którymi dowodził Wiechman, najechali i złupili Polskę. Wieleci, zwani inaczej, Lutykami lub Lucicami, była to grupa plemion zachodniosłowiańskich (Słowian Połabskich) osiadłych w średniowieczu nad rzeką Hawelą i Pianą. W ich skład wchodziły głównie plemiona: Chyżan, Czrezpienian, Dołężan i Redarów, Sprewian i Stodoran. Cztery pierwsze spośród wymienionych plemion utworzyły Związek Wielecki. Najistotniejsza w nim była władza wiecu i kapłanów. Plemiona wchodzące w skład związku walczył głównie z Sasami, odnosząc początkowo dość liczne zwycięstwa (również nad innymi ludami). Jednakże po wojnie wewnętrznej w latach 1057-60 Związek Wielecki stracił znaczenie, a jego ziemie na przełomie XI i XII wieku przeszły pod władzę książąt Pomorza Zach. i Obodrzyców. Ludy wieleckie uległy natomiast całkowitej germanizacji. Wcześniej jednak, bo w 967 roku, wódz wielecki graf Wiechman próbował powtórzyć sukces z 963 roku i znów zaatakował państwo Mieszka. Tym razem jednak drużyny polskie, wspomagane przez Czechów, którzy do chrztu Polski związani byli sojuszem z Wieletami, odniosły zwycięstwo pokonując Wolinian i Redarów, a wódz wielecki poległ na polu walki. 24 Czerwca 972 roku Mieszko I jego brat Czcibór odnieśli zwycięstwo nad margrabią Hodonem pod Cedynią. Zakończyło to trwający od 967 roku konflikt pol-sko-niemiecki. Dzięki temu, jak i poprzedniemu sukcesowi, książę polski opanował Pomorze Zachod-nie na północ od ujścia Warty, aż po ujście Odry wraz z wyspą Wolin. Okazało się jednak, iż był to jedynie sukces militarny. Pomiędzy Mieszkiem i Hodonem doszło do ostrego konfliktu politycznego, który został załagodzony dopiero przez cesarza Ottona I na ZjeĽdzie w Kwedlinburgu w 973 roku. Mieszko zmuszony został oddać cesarzowi swojego syna Bolesława jako zakładnika. Jego włosy wy-słał papieżowi na znak oddania go w opiekę Stolicy Apostolskiej. W 965 roku Mieszko, stając wobec zagrożenia ze strony poszerzającego się cesarstwa niemieckiego, zawarł porozumienie z Bolesławem I (z rodu Przemyślidów) - księciem czeskim. Zgodnie z nim poślubił on czeską księżniczkę Dobrawę, córkę Bolesława. Następstwem tego kroku był pokój z Czechami (do czasu śmierci Dobrawy) jak i przyjęcie od Czech, będących od 874 roku państwem chrześcijańskim, chrztu. Miało to miejsce w 966 roku. Zaletą tego kroku było uniknięcie uzależnienia od Niemiec. Sam chrzest dał Polsce:
- zespolenie państwa w całość
- pomoc ze strony papiestwa, pod opiekę, którego Mieszko oddał Polskę w 990 roku w do-kumencie "Dagome iudex".
- zaliczenie do grona państw chrześcijańskich, prze, co władca polski traktowany był na równi z innymi,
- rozwój kultury i pisma,
- ochrona przed najazdami niemieckimi pod pretekstem chrystianizacji,
- dostęp do osiągnięć kulturowych i cywilizacyjnego Zachodu.
Tuż po chrzcie, bo już w 968 roku, biskup misyjny Jordan z Lotaryngii, za zgodą cesarza Ottona I utworzył w Poznaniu pierwsze w Polsce biskupstwo, które było niezależne od arcybiskupstwa w Magdeburgu roszczącego sobie prawa do zwierzchnictwa nad Kościołem Polskim. Kolejnym po Jordanie biskupem poznańskim został w 992 Unger. Do 1000 roku był to zapewne jedyny biskup w Polsce. Po 1004 roku został on uwięziony w Niemczech i zmuszony do uznania zwierzchnictwa arcybiskupa magdeburskiego nad biskupstwem poznańskim. W 977 (lub 978) zmarła Dobrawa. W 979 roku cesarz niemiecki Otton II wyruszył z wyprawą wojenną na Polskę. Zakończyła się one niepowodzeniem Niemców i zerwaniem więzła wasalno-trybutalnego pomiędzy Ottonem II i Mieszkiem I, który zawarł układ z Teodorykiem - margrabią Marchii Północnej i poślubił jego córkę Odę. W 981 Grody Czerwieńskie (pogranicze polsko-ruskie w dorzeczu górnego i średniego Sanu, górnego Bugu i Dniestru z głównym grodem Czerwień) zostały zajęte przez księcia kijowskiego Włodzimierza. Wbrew powszechnemu mniemaniu nie były to tereny polskie, jednakże po ich zajęciu znacznie wzrosło zagrożenie ze strony Rusi Kijowskiej. W 986 roku Mieszko złożył cesarzowi Ottonowi III hołd wasalny w Saksonii i wziął udział w wyprawie przeciwko Wieletom, którzy w 983 roku wywołali powstanie, grabiąc ziemie niemieckie i paląc Hamburg. Ówczesne walki nie zostały jednak rozstrzygnięte, gdyż działania wojenne zostały zatrzymane po bitwie pod Białoziemiem, między Tongerą i Muldą - dopływami Łaby, która nie doczekała się rozstrzygnięcia.
Informacje o Polsce za czasów monarchii wczesnopiastowskiej, jak i wspólnot rodowych, pochodzą z dość licznych kronik. Są to m.in. pochodząca jeszcze z około 480-425 p.n.e. Kronika greckiego historyka i podróżnika Herodota, pochodzące z około 55-120 n.e. Kroniki rzymskiego historyka Tacyta, zapiski z 844 roku naszej ery dotyczące plemion słowiańskich zwane "Geografem Bawarskim", zawarte w dziele "Opis grodów i ziem z północnej strony Dunaju", kroniki zakonnika o nieznanym imieniu zwanego Gallem Anonimem, kroniki Thietmara czy relacja Ibrahima ibn-Jakuba z Tortos, podróżnika i kupca żydowskiego z arabskiej Hiszpanii. Dzieło tego ostatniego, datowane najprawdopodobniej na rok 966, dotyczyło opisu terytorialnego naszego państwa. Dowiadujemy się zeń, że w skład państwa Mieszka I w roku chrztu wchodziło Pomorze Gdańskie, Mazowsze i Wielkopolska. Co dla niektórych może okazać się zaskakujące, że w strukturach państwa polskiego za Mieszka nie było państwa Wiślan? W drugiej połowie IX wieku zostało ono podbite przez państwo wielkomorawskie i włączone doń na około 30 lat. Około połowy X wieku zajęli je Czesi, a dopiero około 990 roku zaczął przejmować kontrolę na Małopolską Mieszko I. W tym samym roku Polacy zajęli Śląsk. Wszystko to było następstwem śmierci Dobrawy w 977 roku i zerwania pokoju z Czechami. Terytorium państwa Mieszka wynosiło na początku ostatniej dekady X wieku około 250 tys. km i liczyło około 1 miliona ludności. Rok 990 przyjmuje się jako datę zjednoczenia etnicznych ziem polskich. Pod berłem Mieszka I znajdowały się: Małopolska, Wielkopolska, Śląsk, Mazowsze, Kujawy i Pomorze. Ostatnim wielkim dziełem Mieszka I było wydanie w latach 990-992, wraz z żoną Odą i synami Mieszkiem i Lambertem dokumentu "Dagome iudex". Oddawano w nim miasto Gniezno wraz z przyległościami pod opiekę Stolicy Apostolskiej. Ponadto dokument zawiera opis granic ówczesnej Polski.
Bolesław Chrobry (992-1025)
Po śmierci Mieszka I w 992 roku, na tronie polskim doszło do walki o władzę pomiędzy potomkami władcy. Jednakże syn Mieszka i Dobrawy dość szybko uporał się z konkurentami od władzy i zasiadł na tronie jako książę polski. Za jego panowania Polska urosła do rangi potęgi, powiększyła swoje terytorium jak i umocniona została pozycja chrześcijaństwa.
W 997 roku miała miejsce tragicznie zakończona misja biskupa Wojciecha w Prusach. Biskup praski z rodu Slwaników, syn księcia Libic - Wojciech, udał się na się na zainicjowaną i popartą przez Bolesława wyprawę. W Polsce przebywał on od 997 po tym, jak w wyniku walk dynastycznych został wypędzony z Czech. Zgodnie z podaniem, ugasił on święty ogień pogańskich plemion pruskich, za co zarówno on, jak i reszta jego towarzyszy, zostali zamordowani. Bolesław wykupił zwłoki męczennika, zgodnie z legendą, za tyle złota ile ważył Wojciech, i postarał się o uznanie Wojciecha świętym. Kanonizowano go w 999 roku. Kult św. Wojciecha zyskał w Polsce w XI i XII wieku charakter państwowy. Bolesław zadbał również o utworzenie biskupstw w Krakowie, Wrocławiu i Kołobrzegu, jaki i arcybiskupstwa w GnieĽnie. Zgodę otrzymał na mającym miejsce w 1000 roku zjeĽdzie w GnieĽnie. Pielgrzymka cesarza Ottona III była bardzo ważnym krokiem w stosunkach międzynarodowych Polski. Cesarz pochodził z dynastii saskiej, królem niemieckim był od 983, a cesarzem od 996. Reprezentował on koncepcję uniwersalnego imperium rzymskiego (Galia, Germania, Italia, Słowiańszczyzna), do czego chciał pozyskać Bolesława, godząc się na utworzenie arcybiskupstwa gnieĽnieńskiego i na koronację Bolesława. W związku z tym polska uznana została za kolejną potęgę chrześcijańską. Chrobry otrzymał od Ottona insygnia w postaci diademu i włóczni św. Maurycego. Jednak tuż po spotkaniu w GnieĽnie Otton III zmarł, a Polska weszła na drogę wojny z Niemcami. Wojny przebiegały w trzech etapach:
1002-05 - Bolesław, wykorzystując zamieszanie po śmierci cesarza, zajął Milsko, Łużyce i Miśnię, a w 1004 wezwany przez część niezadowolonych z rządów Bolesława III Rudego panów czeskich, również Czechy Morawy i Słowację. Było to związane z planami Bolesława mającymi na celu utworzenie potężnego państwa słowiańskiego, zdolnego do odparcia naporu germańskiego. Odmowa złożenia cesarzowi Henrykowi II hołdu z Czech spotkała się z atakiem Niemców (wspieranych przez Czechów i Wieletów) na Polskę. Dotarli oni pod Poznań, gdzie po męczącej wojnie podjazdowej prowadzonej przez Bolesława, cesarz zgodził się na zawarcie pokoju, na mocy, którego Bolesław utracił Milsko i Łużyce (Czechy opuścił już wcześniej z powodu niechęci większości Czechów do obcego panowania).
1007-13 - Po dość długich walkach, w których szala zwycięstwa przechylała się z jednej na drugą stronę i co rusz zawierano liczne traktaty pokojowe, cesarz na mocy pokoju w Merseburgu oddał Bolesławowi Milsko i Łużyce, lecz w zamian z hołd z tych ziem. W 1013 roku Bolesław odbył pierwszą wyprawę na Ruś Kijowską. Było to następstwem przejściowego zatargu z księciem Włodzimierzem, który uwięził syna swego Świętopełka wraz z żoną, córką Bolesława. Historycy nie są jednak pewni, czy wyprawa ta na pewno miała miejsce.
1015-18 - Polska skutecznie obroniła swoich granic przed agresją Niemców w 1015 i 1017 roku. Konflikt zakończono pokojem w Budziszynie w 1018 roku. Polska utrzymała Milsko i Łużyce, a w Miśni cesarz zobowiązał się osadzić margrabiów przyjaznych Polsce. Ponadto Chrobry otrzymał wsparcie na wyprawę kijowską.
W 1018r Bolesław wyruszył po raz drugi na Ruś Kijowską, która została ograbiona, a na tronie zamiast obalonego Jarosława Mądrego Bolesław osadził swojego zięcia Świętopełka (brata Jarosława, któremu tron należał się zgodnie z prawem). Ponadto do Polski przyłączono Grody Czerwieńskie i tymczasowo zajęto Kijów. Tuż prze śmiercią, która miała miejsce 17 czerwca 1025 roku, Bolesław Chrobry (bądĽ Wielki) koronował się na pierwszego króla Polski. Stał on się od tej pory "pomazańcem bożym" panującym z woli Boga.
Mieszko II Lambert (1025-1034)
Po śmierci Bolesława Chrobrego na tronie Polskim zasiadł Mieszko II, który jeszcze w 1025 roku koronował się na króla. Jego bracia Bezprym i Otton zostali pominięci. Polska jednak przeżywała kryzys, który rozpoczął się już pod koniec panowania Chrobrego. Głównymi powodami były:
- słaba integralność z nowymi terenami (Milsko, Łużyce, Grody Czerwieński),
- szybki rozwój terytorialny przy powolnym rozwoju kadry urzędniczej,
- koniec procesu kształtowanie się struktur państw ościennych,
- próby uniezależnienia się rycerstwa od władzy centralnej,
- obciążenie społeczeństwa podatkami, na Kościół, państwo i drużyny.
Początkowo Mieszko II kontynuował politykę ojca. Usunął rodzeństwo i wyruszył na wyprawę łupieżczą do Saksonii, prowadząc wojną zaczepną przeciw Niemcom. Konsekwencją była wyprawa Konrada II na Polskę w 1029 roku, zakończona po bezskutecznym oblężeniu Budziszyna. W 1030 roku, Mieszko zawarł przymierze z Wieletami i ponownie uderzył na Niemców, na kraje między Salą i Łabą. Jednak już w 1031 doszło do niepowodzeń. Bracie króla 92-1025)Bezprym i Otton nie otrzymawszy własnych dzielnic popadli z Mieszkiem w zatarg (o. Tzw. Zaopatrzenie) i połączyli się z Jarosławem Mądrym. Mieszko natomiast zawarł sojusz z Niemcami, odstępując im Łużyce. Rusini zajęli Grody Czerwieńskie, a zdradzony przez możnych Mieszko, którzy z niechęci do silnej władzy króla poparli jego braci, zmuszony został do ucieczki do Czech. Na tronie zasiada Bezprym, lecz nie na długo, bo już w 1032 roku umiera, a do kraju powraca Mieszko. Bezprym zdążył jednak odesłać przed śmiercią cesarzowi insygnia koronne, zrzekając się prawa do koronacji. W 1033 na zjeĽdzie w Merseburgu sam Mieszko uznaje zwierzchnictwo cesarza i zrzeka się korony oraz tytułu królewskiego. Kraj zostaje tymczasowo podzielony pomiędzy Mieszka, Ottona i ich stryjecznego brata Dytrycha. Tuż po podziale Mieszko rozpoczyna proces jednoczenia, wkrótce po zakończeniu, którego w 1034 umiera.
Kazimierz I Mnich-Odnowiciel (1034-1058)
Po śmierci Mieszka narastający od lat kryzys nasila się. Władcą zostaje Kazimierz I, jednakże po wystąpieniu panów feudalnych, nie zgadzających się z centralną władzą księcia, zostaje on zmuszony do opuszczenia kraju. Po powstaniu Mazowsze odrywa się od Polski pod władzą dygnitarza Mieszka II Masława, a reszta kraju rozpada się na dzielnice, rządzone przez samozwańczych władców. Powstaje antyfeudalny ruch ludowy, zwrócony przeciw Kościołowi, który aprobował wyzysk feudalny. Na pewien okres przywrócony zostaje w kraju kult pogański. W 1038 lub 1039 książę czeski Brzetysław, korzystając z osłabienia i zamieszania w kraju, najechał na Polskę, zajmując Wielkopolską i Śląsk. Wywiózł on z Polski relikwie św. Wojciech i bardzo zniszczył zajęte tereny. Od północy na Polskę najeżdżają również Prusowie i Pomorzanie. Istnieje hipoteza, że w latach 1034-39 polska była pod panowaniem Bolesława Zapomnianego, syna Mieszka II.
W 1039 roku z pomocą cesarza Henryka II na tron polski wszedł ponownie książę Kazimierz. Bez większych walk zajmuje on Wielkopolskę i dawną ziemię Wiślan z Krakowem. Prawdopodobnie możnowładcy tych dzielnic, obawiając się ruchów ludowych, poparli powracającego władcę, który przywraca feudalizm. Z pomocą Jarosława Mądrego po walkach w latach 1041-47, pokonano na Mazowszu, Masława i tereny te również wcielono do Polski. W 1050 Kazimierz uzyskał Śląsk. Odbyło się to jednak wbrew woli cesarza, który potwierdził Brzetysławowi, księciu czeskiemu, zwierzchnictwo nad tym terytorium. W 1054 na zjeĽdzie w Kwedlinburgu, cesarz uznaje polskie prawa do Śląska, lecz pod warunkiem płacenia rocznego trybutu na rzecz Czechów. Ponadto Kazimierz zreformował wojsko. Wojowie w zamian za służbę na wezwanie władcy otrzymali ziemie. Zmniejszyło to koszt ciągłego utrzymania wojska, który spoczywał na państwie jak i doprowadziło do rozkwitu rycerstwa. Kazimierz rozbudował również Kraków, przenosząc doń główne instytucje (m.in. arcybiskupstwo).
Bolesław Śmiały (1058-1079)
Po śmierci księcia Kazimierza, na tronie polskim zasiadł jego syn książę Bolesław. Nowy władca prowadził bardzo ożywioną politykę międzynarodową. Zmienił kierunek orientacji polityki pol-skiej z poparcia dla cesarza na poparcie dla papieża. Zaznaczyć należy, że w latach panowania Bolesława miał miejsce spór pomiędzy papieżem Grzegorzem VII a cesarzem Henrykiem IV. Efektem poparcia papieża było przywrócenie metropolii kościelnej w GnieĽnie, oraz ufundowanie biskupstwa w Płocku. W 1060 roku Bolesław interweniował na Węgrzech na rzecz Beli I z dynastii Arpadów, a w1063 na rzecz jego syna Gejzy. Obydwie wyprawy miały charakter antyniemiecki. Podobnie jak ko-lejne interwencje w Czechach z 1070, 1071, 1072 i z lat 1075-76. W 1069 Szczodry wyprawia się na Ruś Kijowską z pomocą dla spokrewnionego z nim Izasława, który popadł w zatargi z braćmi. Z 1076 Bolesław w porozumieniu z papieżem Grzegorzem VII koronuje się na króla Polski, zaznaczając tym jednolitość państwową i niezależność od cesarza. W 1077 roku, po śmierci władcy węgierskiego Beli I, Bolesław wprowadza na tron jego brata, wychowanego w Polsce księcia Władysława. Potwierdza tym faktem swoje poparcie dla zwolenników niezależności Węgier od cesarza. W tym samym roku Bole-sław zmuszony jest do kolejnej interwencji na rzecz Izasława, który utracił okresowo tron kijowski. Wracając z wyprawy umacnia polskie panowanie w Grodach Czerwieńskich.
Polityka Bolesława przywróciła Polsce pełną niezależność. Zakończył on proces odbudowy Polski po kryzysie monarchii wczesnopiastowskiej. W Polsce zaczęto bić srebrną monetę. Ustabilizowana sytuacja zewnętrzna nie szła niestety w parze z sytuacją wewnętrzną.
Rządy twardej ręki prowadzone przez Bolesława budziły niepokój wśród możnych, którzy zawiązali spisek przeciwko władcy. Na czele spisku stał biskup Stanisław ze Szczepanowa. Po wykryciu spisku przez władcę biskup skazany został na karę śmierci przez obcięcie wszystkich członków. Spiskowcy, którzy pragnęli osadzić na tronie Władysława Hermana, brata Bolesława, wykorzystali posunięcie króla do pozbycia się władcy z kraju. Bolesław, bowiem podniósł rękę na wysokiego dostojnika kościelnego, który zgodnie z prawem podobnie jak król był pomazańcem bożym. W 1079 Bolesław, jeden z najznakomitszych władców piastowskich, zmuszony został do ucieczki na Węgry, gdzie w 1081 roku zmarł w niewyjaśnionych okolicznościach (śmiercią skrytobójczą).
Władysław Herman (1079-1102)
Po wejściu na tron Władysława Hermana Polska znów poczęła podupadać. Straciła znaczenie międzynarodowe wypracowane przez Bolesława Śmiałego. Herman zrezygnowała z koronacji, zmieniając kierunek polityki polskiej z pro papieskiego na pro cesarski. Było to m.in. wynikiem wygranej cesarza Henryka IV w sporze z Grzegorzem VII. W imieniu Władysława rządy sprawował wojewoda Sieciech z rodu Starżów, z którym to książę wyprawił się w 1090 roku na Pomorze Zachodnie (na skutek buntu w latach 1091-1092 Pomorze utrzymuje niezależność). Sieciech sprawował on brutalne rządy, przeciwko którym wystąpili możni, którzy za panowania Hermana zanotowali poważny wzrost znaczenia. Zmusili oni w 1093 roku Władysława do uznania nieślubnego syna Zbigniewa, któremu król, na skutek buntu popieranego przez większą część możnych i rycerstwa, nadał Śląsk. Palatyn Sieciech zaatakował Śląsk i uwięził Zbigniewa. Ten jednak odzy-skawszy wolność sprzymierzył się ze swoim bratem Bolesławem Krzywoustym. Bracia wraz z możnymi doprowadzili do usunięcia Sieciecha. Na Władysławie Hermanie wymusili oni przyznanie poszczególnych dzielnic. W 1097 roku doszło do podziału kraju :
- Władysław Herman utrzymał władzę zwierzchnią, dzielnicę mazowiecką i główne grody.
- Zbigniew otrzymał Wielkopolskę i Kujawy,
- Bolesław Krzywousty dostał Śląsk, ziemię lubuską i Małopolskę, jednak główne grody obsadzone były przez wojska Władysława
W 1099 lub 1101 Bolesław zadaje klęskę Połowcom. Był to zachodni odłam Kipczaków, ludu tureckiego pierwotnie zamieszkującego dorzecze górnego Irtyszu. Od połowy XI wieku opanowali stepy obecnego Kazachstanu i południowej Rosji, ale nie utworzyli scentralizowanego państwa. Podstawą ich gospodarki było koczownicze pasterstwo. W pierwszej połowie XIII w. ziemie Kipczaków zdobyli Mongołowie (tworząc Złotą Ordę). Zachodni odłam Kipczaków, z którym walczył m.in. Bolesław Krzywousty, w Ľródłach ruskich zwany był Połowcami, a w zachodnioeuropejskich - Kumanami. W 1102 rozpoczął on ponadto walkę z Pomorzanami.
Bolesław III Krzywousty (1102-1138)
Po śmierci Hermana w 1102 roku Zbigniew zajął Mazowsze, a Bolesław grodu ojca. Doszło do konfliktu między braćmi, który przerodził się w wojnę. W latach 1106-07 Bolesław zajął ziemie Zbigniewa, podczas gdy ten uciekł do cesarza Henryka V. W 1109 Henryk, wraz ze Zbigniewem i czeskim Świętopełkiem, zaatakował Bolesława i doszło do bardzo krwawej wojny podjazdowej (słynna obrona Głogowa i bitwa na Psim Polu, wówczas jeszcze k/Wrocławia). Dzięki sojuszowi Bolesława z Węgrami i zastraszeniu Czech, wyprawa wojenna cesarza zakończyła się klęską. Z rozkazu Bolesława pojmany Zbigniew został oślepiony, a w 1112 zamordowany. W latach 1116-23 Bolesław podbił Pomorze. W 1113 zdobył Wyszogórd i Nakło. W 1117, po stłumieniu powstania możnowładców, Bolesław nakazał oślepić przywódcę spisku wojewodę Skarbimira. W latach 1120-1123 prowadzono okresowe walki z Rusią na Wołyniu. Był to skutek zatargu pomiędzy Bolesławem i Włodzimierzem Monomachem, księciem kijowskim. W 1121 do granic Polski włączono Szczecin. Było to następstwem umowy z władcą pomorskim Wracislawem, który uznał zwierzchnictwo polskie nad Pomorzem Zachodnim, zgodził się na przyjęcie chrztu, płacenie rocznego trybutu i udzielanie Polsce pomocy militarnej.
Bolesław Krzywousty prowadził również bardzo ożywioną politykę zagraniczną. Misja chrystianizacyjna na Pomorzu doprowadziła do utworzenia we Włocławku i na Wolinie biskupstw. Małżeństwo Rysky, córki Bolesława z Magnusem królem Danii i Szwecji doprowadziło do sojuszu z tymi państwami. W 1135 Bolesław złożył w Magdeburgu hołd lenny z Pomorza cesarzowi Lotarowi III. Musiał się on również zmagać z częstymi wyprawami łupieżczymi ze strony Czech.
Po śmierci Bolesława w 1138 weszła w życie jego ustawa sukcesyjna. Nie był to jednak jego testament. Zgodnie z ustawą, każdy potomek władcy miał otrzymać swój udział w państwie. Miało to zaprzestać bratobójczych wojen o władzę. Wprowadzono zasadę senioratu, na mocy, której tron, jaki i dzielnicę senioralną, miał posiadać najstarszy syn Bolesława, a następnie najstarszy z rodu Piastów. Ponadto wprowadzono zasadę pryncypatu. Princeps (senior), oprócz posiadania dzielnicy senioralnej (w skład, której wchodziła ziemia sieradzka, krakowska, łęczycka, Pomorze Gdańskie i zachodnia Wielkopolska z Gnieznem) i władzy zwierzchniej, posiadał zwierzchnictwo nad Pomorzem Zachodnim, sprawował politykę zagraniczną, władzę sądowniczą, mianował wszystkich kasztelanów jak i sprawował zwierzchnictwo nad Kościołem i inwestyturą. Państwo zostało podzielone następująco:
- Władysław II Wygnaniec - dzielnica senioralna, Śląsk, ziemia lubuska,
- Bolesław IV Kędzierzawy - Mazowsze, część Kujaw,
- Mieszko III Stary - Wielkopolska z Poznaniem,
- Henryk Sandomierski- ziemia sandomierska
- Salomea (wdowa po Bolesławie) wraz z najmłodszymi synami i córkami otrzymała ziemię łęczycką
Rozbicie dzielnicowe i walka o seniorat
Początkowo wola Bolesława Krzywoustego była przez jego potomków wykonywana. Jednak już w kilka lat po jego śmierci doszło do konfliktu. Pierwszym seniorem został Władysław I Wygnaniec. Zaczął on jednak dążyć do zjednoczenia dzielnic, co spotkało się ze sprzeciwem ze strony juniorów. Zwołali oni ogólnopaństwowy wiec w Łęczycy bez wiedzy seniora. Było to kolejną przyczyną "buntu juniorów", którego efektem był konflikt pomiędzy seniorem i juniorami. Pomimo pomocy dla Władysława ze strony książąt ruskich, przegrał on i w 1146 roku został wygnany. Innym powodem do buntu był konflikt o tzw. oprawę wdowią dla Salomei. Po wygnaniu Władysława z kraju, seniorem został Bolesław IV Kędzierzawy, zajmując Śląsk - dziedziczną dzielnicę Wygnańca. Władysław nie pozostawał obojętny na swój los i po wygnaniu go z kraju zwrócił się o pomoc do cesarza. Jednakże duchowieństwo polskie rzuciło na Wygnańca klątwę, a i sam papież opowiadał się po stronie juniorów. Jednak po kilku latach zmienił zdanie i zażądał przywrócenia Władysława na tron. Apel ten spotkał się z odmową możnych polskich, którzy nie ugięli się nawet po rzuceniu na nich papieskiej klątwy. Efektem tego była wyprawa cesarza Fryderyka I Barbarossy na Polskę w 1157 w celu przywrócenia Wygnańca na tron. Do starcia zbrojnego nie doszło, lecz pod Krzyszkowem koło Poznania Bolesław Kędzierzawy złożył hołd lenny cesarzowi. Obiecał również wspomóc cesarza w wyprawie do Włoch i zapłacił trybut. Pomimo wysokiej i upokarzającej cent, to właśnie Kędzierzawy otrzymał prawo władania Polską. Synowie Wygnańca otrzymali ponownie Śląsk. Doszło jednak do konfliktu, którego efektem była kolejna wizyta cesarza i kolejny hołd złożony przez Bolesława IV w 1173 roku. W kilka miesięcy póĽniej Bolesław zmarł, a władzę po nim przejął Mieszko III Stary. Nowy władca próbował za wszelką cenę odbudować potęgę Polski. Prowadził aktywną politykę zagraniczną, próbował przyłączyć do Polski Pomorze, odbudowywał skarbiec, posuwając się nawet do psucia monet, próbował również jak jego poprzednik narzucić swoje panowanie na inne dzielnice. Efektem takich działań był spisek, na czele, którego stał biskup krakowski Gedko. Ostatecznie Mieszko III Stary został usunięty z Krakowa, a pieczę nad Małopolską przejął jego brat Kazimierz II Sprawiedliwy. Wybór Kazimierza na króla był złamaniem zasady senioratu, gdyż nie był on, bowiem najstarszym z rodu. Uzyskał on jednak władzę w zamian za przywileje nadane szlachcie, a przede wszystkim duchowieństwu. Na zjeĽdzie w Łęczycy w 1180 roku zrzekł się on prawa do dziedziczenia dóbr po zmarłych biskupach, zwolnił dobra kościelne od darmowego korzystania na ich terytorium z transportu i noclegu przez możnych, zwolnił duchowieństwo z wielu opłat na rzecz państwa i ustanowił odrębne sądownictwo dla kleru. Kazimierz sprawiedliwy, więc nie tylko złamał zasadę senioratu, ale również jako pierwszy zaczął nadawać przywileje. Przysporzyło mu to wielu zwolenników wśród szlachty i duchowieństwa. Kazi-mierz Sprawiedliwy zmarł nagle w 1194. Po jego śmierci do szło w Krakowie do rywalizacji o tron pomiędzy Mieszkiem Starym i Leszkiem Białym, synem Kazimierza Sprawiedliwego. Walkę wygrał Leszek, lecz nie miał władzy nad żadnymi innymi dzielnicami. Mieszko Stary jeszcze parokrotnie powracał i uciekał z Krakowa, aż, do 1202, kiedy to zmarł jako książę krakowski.
Sytuacja w Polsce dzielnicowej stawała się coraz trudniejsza. Mieszczanie chcieli zjednoczenia, gdyż nie posiadali oni ochrony przed najazdami, ani ochrony celnej. Handel podupadał, szczególnie w sytuacji, co rusz to innych granic. Feudałowie mieli dość wyniszczających wojen. Chcieli utworzenia mocnego państwa, zdolnego do obrony. Niezgodność granic diecezji i dzielnic sprzyjała rozłamowi w państwie. Polska chciała idąc za przykładem Przemyślidów czeskich stworzyć jednolite bogate państwo. Szczególnie zależało na tym Małopolsce i Wielkopolsce, które były najbogatszymi i najlepiej rozwiniętymi dzielnicami. Te dwie dzielnice odczuwały rozbicie najbardziej.
Henryk IV Probus, książę krakowski i wrocławski, który popierany był przez Przemyślidów czeskich i przez długie lata starał się o koronę, umierając w 1290 roku, zapisał Kraków Przemysłowi II, księciu wielkopolski. Kilka lat wcześniej, w 1282 roku, Przemysł zawarł w Kępnie traktat z władcą Pomorza, księciem Mszczujem II o sukcesji Pomorza. Tereny te stały się własnością Przemysła po śmierci Mszczuja. 26 czerwca 1295 roku koronował się on na króla. W niespełna rok po koronacji Przemysł został zamordowany przez Brandenburczyków. Na Pomorzu i w Wielkopolsce swoje rządy zaczął sprawować Władysław Łokietek. Jednakże jego twarde rządy nie spodobały się możnym Wielkopolski, dlatego też w 1299 powołali on na swojego władcę Wacława II, który już wcześniej zagarnął sobie Wrocław i Karków. W 1300 roku Wacław II koronował się w GnieĽnie na króla Polski. Fakt tren zjednoczył niemalże wszystkie dzielnice. W 1305 umiera Wacław II a na jego miejsce wchodzi jego syn Wacław III, jednak i on umiera w rok po wejściu na tron.
Władysław Łokietek (1306-1333)
W tym czasie Małopolska i ziemia sieradzko-łęczycka zostają zajęte przez Władysława Łokietka. W 1308 dochodzi do najazdu na Pomorze Gdańskie Marchii Brandenburskiej. Zajęty tłumieniem powstania w Małopolsce Władysław prosi o pomoc Krzyżaków, który podstępnie wypierają Marchię i zajmują Pomorze dla siebie. W 1320 wydano wyrok sądu papieskiego, który nakazał Krzyżakom oddanie Pomorza Gdańskiego, lecz został on przez Zakon odrzucony. W 1314 Łokietek podporządkował sobie po raz kolejny Wielkopolskę. 20 stycznia 1320 Władysław Łokietek koronował się na pierwszego króla Polski po rozbiciu dzielnicowym. W latach 1327-1332 Władysław prowadził wojnę z Zakonem. W 1331 wygrał bitwę pod Płowcami. Wojna ostatecznie zakończyła się pokojem na mocy, którego zakon zatrzymał zdobyte Kujawy i ziemię dobrzyńską. Jedynymi dzielnicami, które nie weszły w skład państwa Łokietka był Śląsk i Mazowsze. W 1333 Władysław Łokietek zmarł, a królem został jego syn Kazimierz III.
Sprowadzenie Krzyżaków do Polski
Już od drugiej połowy XII Polacy regularnie organizowali wyprawy chrystianizacyjne na tereny pogańskich Prus. Książę Konrad Mazowiecki powołał rycerski zakon Braci Dobrzyńskich, który miał walczyć z Prusami i prowadzić akcję misyjną. Jednakże w tym czasie król węgierski Andrzej II usunął Zakon Szpitala Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego (Krzyżaków) z terenów swojego państwa. Przedstawiciele zakonu weszli w układ z Konradem na mocy, którego mieli walczyć z pogańskimi Prusami. Zostali oni sprowadzeni w 1226 roku i otrzymali ziemię chełmińską. Zamiast jednak walczyć z Prusami rozpoczęli oni akcję mającą na celu zdobycie jak największych ziem. Zgodnie z otrzymanym w Rimini przywilejem od cesarza Fryderyka II, mogli on traktować nielegalnie zajęte ziemie za swoje. Organizowali wypady w dół Wisły. Wykorzystując sfałszowane dokumenty (tzw. falsyfikat kruszwicki) w 1234r. Wielki mistrz zakonu został lennikiem papieskim na teren Prus. W niedługim czasie połączyli się oni z Zakonem Braci Dobrzyńskich i Zakonem Kawalerów Mieczowych z Inflant. Do 1278 Krzyżacy podbili ziemie pruskie i zbudowali silne państwo. Niestety Konrad Mazowiecki i jego następcy nie posiadali jakiejkolwiek zwierzchności nad zakonem.
Kazimierz III Wielki (1333-1370)
Po śmierci Władysława Łokietka w 1333 roku na tronie polskim zasiadł ostatni z dynastii Piastów Kazimierz III zwany Wielkim. Otrzymał on od ojca kraj podrujnowany, lecz już zjednoczony po wyniszczającym rozbiciu dzielnicowym. Wprowadził on liczne zmiany i nową politykę wewnętrzną. Do jego osiągnięć należą m.in.:
- znaczny rozwój szlaków handlowych i modyfikacja prawa kupieckiego,
- zintegrowanie państwa,
- utworzenie kilkudziesięciu miast i setek wsi,
- ujednolicenie monety,
- stały podatek,
- utworzenie skarbu państwa,
- bardzo wzmocniona obronność kraju. Budowa wielu zamków i fortyfikacji,
- reformy administracyjne,
- reorganizacja sądownictwa (m.in. nowy kodeks prawny),
- ufundowanie Akademii Krakowskiej w 1364 roku.
Obejmując tron Kazimierz napotkał również wiele problemów w polityce zagranicznej Polski. Najważniejszym był sojusz pomiędzy Krzyżakami i Janem Luksemburskim, który rościł sobie prawa do tronu w Krakowie. W 1335 za pośrednictwem króla Węgier na zjeĽdzie, w Wyszechradzie rozwiązano problem wypłacając Janowi odszkodowanie w wysokości 20 tys. kop groszy praskich. Polska musiała jednak uznać zwierzchnictwo Czech nad Śląskiem. Sprawa Krzyżaków została rozwiązana oddzielnie. Władcy Czech i Węgier na zjeĽdzie w Wyszechradzie ustalili, że Krzyżacy winni Polsce oddać zagrabione Polsce Kujawy i ziemię dobrzyńską. Postanowienie ów zostało jednak odrzucone przez papieża, który w 1339 roku zwołał w Warszawie sąd papieski, który po kilkumiesięcznych obradach wydał wyrok nakazujący Krzyżakom zwrot zagarniętych ziem i wypłacenie odszkodowania. Krzyżacy odwołali się od wyroku, jednakże Kazimierz posiadał dokument stwierdzający jego prawo do tych ziem. Konflikt ostatecznie zakończył się pokojem wieczystym w Kaliszu w 1343 rok. Na jego mocy Krzyżacy zwrócili Kujawy i ziemię dobrzyńską, zatrzymując Pomorze jako "wieczystą jałmużnę króla polskiego". Władca polski utrzymał jednak tytuł zwierzchnika Pomorza. W 1340 zmarł król Rusi Halicko-Włodzimierskiej książę Jerzy II. Ustanowił on swoim spadkobiercą Kazimierza. Król polski wraz z pomocą węgierską podjął wyprawę na wschód. W wyniku trwających 26 lat (do 1366 roku) wypraw Ruś Halicka z Haliczem i Lwowem i część Rusi Włodzimierskiej została przez Polskę zajęta. Resztę zajęli Litwini. Władcy Podola zostali lennikami Kazimierza Wielkiego. Król próbował również odzyskać Śląsk z rąk czeskich. W 1345 zorganizował zbrojną wyprawę, która jednak nie zakończyła się pomyślnie. W1348 podpisano pokój w Namysłowie, na mocy, którego Kazimierz wycofał się bez strat terytorialnych. Polska utrzymywała również dobre stosunki z Pomorzem. Zostały one umocnione przez ślub księżniczki polskiej Elżbiety z księciem wołogoskim Bogusławem V (1343). Również zawarto przymierze z Danią. Wszystkie te zabiegi dyplomatyczne wymierzone były przeciwko Brandenburczykom i Krzyżakom. Potwierdzeniem wzrostu znaczenia polski na arenie europejskiej był kongres krakowski w 1364 roku. Wśród zaproszonych gości było kilka koronowanych głów (cesarz niemiecki, król Cypru, Węgier i Dani) oraz wielu dostojników, możnych i rycerzy z całej Europy. Na zjeĽdzie w Wyszechradzie w 1338, jak i na spotkaniu w 1350 roku w sprawie Rusi, Kazimierz zawarł porozumienie z Ludwikiem Węgierski, iż przejmie on tron polski po śmierci Kazimierza. Tak też się stało w 1370 roku. Kazimierz planował po śmierci Ludwika osadzić na tronie KaĽka Słupskiego, którego usynowił. Zamiar ten jednak się nie powiódł. Chociaż nie udało mu się zrealizować wszystkich postanowionych sobie celów, to zdołał doprowadzić do tego, że przez kilka następnych wieków stanowiła Polska istotny czynnik polityki europejskiej.
Wygenerowano: 2003-05-17
historia
darmowe wypracowania i ściągi - szkoła i studia