Utwory z krytyką sarmatyzmu:

• "Sarmatyzm" Franciszka Zabłockiego - sarmata to okrutny dla poddanych, ograniczony umysłowo, chciwy warchoł, który w imię własnych korzyści gotów doprowadzić do zguby ojczyzny;
  
• "Myszeida",
  
• "Pan Podstoli",
  
• "Pijaństwo" Ignacego Krasickiego;
  
• "Myszeida" atakowała przejawy kultury sarmackiej, barokowego dziejopisarstwa i negatywnych mechanizmów społecznych. Wojna myszy i kotów w wielu scenach zawierała jasne aluzje dotyczące funkcjonowania państwa.
  
• "Powrót posła" J. U. Niemcewicza;