ŚCIĄGI.PL :: "Fraszki" i "Pieśni" Jana Kochanowskiego jako manifest humanisty

> Strona główna

Szukaj ściągi
Szukanie zaawansowane | Dodaj prace

Temat: "Fraszki" i "Pieśni" Jana Kochanowskiego jako manifest humanisty

"Fraszki" i "Pieśni" Jana Kochanowskiego jako manifest humanisty

Jan Kochanowski (1530-1584). Ukończył studia na Akademii Krakowskiej, był słuchaczem uniwersytetów w Padwie i w Królewcu. Otrzymał tytuł sekretarza królewskiego, około 1570 osiadł w Czarnolesie. Ponownie zbliżył się do dworu za czasów panowania Stefana Batorego.

Największą tragedią życiową Kochanowskiego, której odzwierciedlenie możemy znaleźć w jego twórczości, była śmierć jego 2,5 - letniej córki Urszuli, z którą poeta wiązał nadzieje na kontynuowanie swojego warsztatu twórczego. Niedługo później Kochanowski przeżył śmierć swej starszej córki - Hanny.

Jan Kochanowski prezentował typ tzw. poety uczonego (poeta doctus), w czasie studiów w Krakowie zetknął się z humanistycznie ukierunkowanym studium łaciny, greki i hebrajskiego. Napisał między innymi "Fraszki", "Pieśni", "Treny" oraz dramat "Odprawa posłów greckich".

Humanizm - prąd myślowy, którego główne założenie to fascynacja człowiekiem, wszystkimi sprawami związanymi z życiem ludzkim. To także wiara w potęgę rozumu ludzkiego, przeświadczenie o konieczności poznania człowieka i praw rządzących przyrodą. Opierał się na filozofiach starożytnych stoicyzmie i epikureizmie.

Fraszka - pojęcie wzięło się od włoskiego słowa oznaczającego żart, figiel. Jako gatunek literacki jest drobnym utworem poetyckim, często o charakterze żartobliwym, opartym na dowcipnym pomyśle, błyskotliwej idei. Fraszki Jana Kochanowskiego są głównie wynikiem obserwacji życia dworskiego, które poeta prowadził przez wiele lat. I tak np. "Do gór i lasów" jest fraszką autobiograficzną, która prezentuje model życia typowy dla renesansowych humanistów. Mimo, że biografia poety jest - jak na tamte czasy - stosunkowo przeciętna i nie wyróżnia się niczym niezwykłym wśród życiorysów innych humanistów, to można w niej znaleźć całe bogactwo przeżyć i doznań, jakie towarzyszą człowiekowi w czasie jego ziemskiego życia. Pojawiają się tu wspomnienia odbytych podróży, kolejne wizerunki samego poety - jako żaka, rycerza, dworzanina. Pojawia się tu też pytanie o nieznaną przyszłość i zbliżającą się starość, względem której poeta nie czuje lęku czy obawy - podmiot liryczny ma niezawodną, nawiązującą do hasła epikurejczyków, receptę na życie: "A ja z tym trzymam, co kto w czas pochwyci".

Utworem ukazującym humanistyczną postawę Jana z Czarnolasu jest "O żywocie ludzkim". Jest to fraszka refleksyjna, filozoficzna, wyrażająca zadumę nad życiem, miejscem i rolą człowieka w świecie. Jan Kochanowski stwierdza, że człowiek nie jest panem samego siebie, ani tym bardziej panem świata i natury. Władzę ma nad nim bowiem wszechpotężna, bardzo zmienna i kierująca się niezrozumiałymi przez niego prawami siła - Fortuna. Istota ludzka staje się w ten sposób igraszką w rękach losu, marionetką, którą po spektaklu można spakować i odłożyć na bok.

Fraszka "O miłości" - ma wyraźnie humanistyczny charakter. Jest to utwór żartobliwy, mówiący o zniewalającej człowieka sile miłości, przed którą nikt nie jest w stanie uciec ani się obronić. Miłość jest uczuciem czysto abstrakcyjnym. Poeta przywołuje jej mitologiczne usposobienie - skrzydlatego bożka Amora. Skrzydła te są symbolem miłości jako uczucia uskrzydlającego, ale także destrukcyjnego. Skrzydła te poza tym świadczą o przewadze bóstwa nad "pieszym", a przez to o wiele wolniej poruszającym się człowiekiem.

Pieśń - gatunek liryki sięgający swymi korzeniami aż do antyku. Wtedy były to utwory mocno związane z muzyką, wykonywane przy akompaniamencie instrumentów muzycznych, często z towarzyszeniem tańca. Dopiero w średniowieczu pieśń wyodrębniła się jako osobny gatunek literacki. Ogólnie rozróżnia się co najmniej kilka rodzajów pieśni, z których najpopularniejsze to: patriotyczne, refleksyjne, erotyczne, religijne i biesiadne.

Jan Kochanowski pisał pieśni przez około 20 lat swego dojrzałego życia, głównie w okresie dworskim, ale także w Czarnolesie. Pierwsze pełne wydanie "Pieśni" ukazało się jednak dopiero po jego śmierci.

Typowym, "sztandarowym" przykładem manifestu filozofii humanistycznej Jana Kochanowskiego jest pieśń "Czego chcesz od nas, Panie, za Twe hojne dary?". Jest ona jednym z najwcześniejszych utworów wydanych w języku polskim. Ma charakter hymnu. Bóg ukazany jest tu jako hojny dawca wszelkich dóbr, za które należy Mu się ze strony człowieka wdzięczność i hołd. Dzięki antropomorfizacji Stwórcy dochodzi do zbliżenia człowieka i Boga. Poprzez zachwyt nad harmonią, będącą zarazem - według humanistów - utożsamieniem piękna, wyrażona zostaje pochwała Jego mądrości i doskonałości, które widoczne są w niezachwianej harmonii istniejącego świata. Porządek świata sprowadzony jest tu do porządku panującego w naturze, podkreślony zostaje ścisły i nierozerwalny związek człowieka z naturą - jeden z motywów przewodnich podejmowanych przez humanistów.

Humanistyczny charakter ma również Pieśń II: "Serce roście, patrząc na te czasy", w której głównym tematem jest przyroda i ściśle od niej zależny człowiek. Przyroda i zachodzące w nej przemiany wpływają na samopoczucie, stan ducha i uczucia człowieka - wiosenne odradzanie się życia napełnia go radością, sprawia, że po długiej zimie zaczyna dostrzegać otaczające go piękno, które staje się źródłem estetycznych przeżyć i wzruszeń oraz utwierdza go w poczuciu wewnętrznej równowagi i harmonii z otaczającym światem. Natura jest rozumna, boska, największą więc doskonałością człowieka jest dostosowanie się do owej powszechnej harmonii. Życie powinno więc być przede wszystkim zgodne z naturą samego człowieka, co spowoduje, że będzie one zgodne z naturą świata.

Wygenerowano: 2006-05-03

Dodaj pracę