ŚCIĄGI.PL :: Cechy i rozmieszczenie religii na świecie

> Strona główna

Szukaj ściągi
Szukanie zaawansowane | Dodaj prace

Temat: Cechy i rozmieszczenie religii na świecie

1. Geneza, czynniki kształtujące i podział religii.
Religia, według słownikowej definicji to Jednak pojęcie religii jest dużo głębsze. Można przez religię rozumieć także zbiór nauk moralno – filozoficznych, a jednocześnie mając na uwadze nadprzyrodzone Ľródło jakiegoś zjawiska, czy też niejako moc przyrody, lub zwierząt.

Nie da się jednoznacznie określić początków religii. Według badań, już u ludzi pierwotnych, widoczne były początki wierzeń. Specyficzne sposoby chowania zmarłych, malowidła ścienne mogą dawać podstawy prostych religii. Znakiem tego, religia towarzyszy człowiekowi od zarania dziejów. Wraz z rozwojem społecznym człowieka, rozwojowi ulegała religia. Z pierwotnej formy opartej na fetyszyzmie, tj. na przypisywaniu magicznej mocy przedmiotowi, poprzez animizm, czyli w wiarę w duchów przodków, czy też inne istoty duchowe, aż do rozwiniętych doktryn religijnych.
Najważniejszym czynnikiem kształtującym religie jest potrzeba wytłumaczenia zjawisk, których nie można ogarnąć umysłem. Takimi zjawiskami mogły być siły przyrody, które dla pierwotnych ludzi były czymś niesamowitym, co nadawało im rangę czegoś boskiego, pochodzącego od nieznanej siły. Uzależnienie się człowieka od przyrody i jej kaprysów, sprzyjało rozwojowi czci gwiazd, nieba, ziemi, burz, piorunów, Słońca, czy też Księżyca. Rozwój umysłowy ludzi pierwotnych i częściowe opanowywanie zjawisk zachodzących w przyrodzie spowodował zanik kultu przyrody. Nawet w pierwotnych religiach rozpowszechniła się, działalność kapłanów, czarowników, szamanów, którzy mający większą wiedzę o kulcie zajmowali się przebłagiwaniem bóstw. Kolejnym czynnikiem może być lęk człowieka przed śmiercią i chorobami. Zależnie od religii, śmierć i choroby są różnie postrzegane. W niektórych religiach śmierć jest początkiem życia w wyższym poziomie duchowym, lub po prostu początkiem nowego życia, lecz w odmienionej formie. Religia daje w tej sprawie pewnego rodzaju ukojenie. Innym czynnikiem jest postawa społeczna, która polega na potrzebie wywyższenia pewnej klasy społecznej ponad inne, w celu nadania jej cech boskich. Kolejnym czynnikiem są procesy psychiczne. Człowiek widząc cos nie wytłumaczalnego, od razu przypisuje temu jakąś moc, by następnie szukać wyższej siły twórczej, co prowadzi do dyskusji na temat celu istnienia zjawisk (w tym również celu istnienia człowieka), a także na temat osoby boga, czy innej siły wyższej.

Religie można podzielić na kilka kategorii:
· Wymarłe i żywe – wymarłe, to religie, które istniały, ale z czasem straciły na znaczeniu, lub zanikły w wyniku zaniku wyznawców. Źródłem wiedzy o tych religiach są: grobowce, zabytki architektoniczne, sztuka, pozostałości literatury religijnej, podania, mity, legendy. Religie żywe, czyli współczesne to religie, które obecnie wywołują wpływ na świadomość i zachowanie pewnych grup.
·Plemienne, narodowe i światowe (Uniwersalne i etnokulturowe) – to rozróżnienie opiera się na zasięgu geograficznym danej religii. O religii plemiennej mówimy, gdy jej oddziaływanie nie przekracza granic jednego plemienia, czy szczepu. Religia ta w pewnym stopniu opiera się na zasadach totemizmu. Religia ta reguluje życie danego plemienia. Wyznawcą może być tylko członek plemienia. Większe zasięgowo są religie narodowe, obejmujące pewny naród. Religia oparta jest na bazie plemiennej, ale charakteryzuje się regulacją życia całej społeczności narodowej. Świadomość religijna w tym przypadku jest wyższa, bowiem opiera się na wyższych formach rozwoju społecznego. Wyznawcami są wszyscy przedstawiciele narodu. Od poprzednich kategorii religie światowe (uniwersalne, powszechne), różnią się daleko szerszym zasięgiem geograficznym. Religie te starają się wyrażać potrzeby i pragnienia wszystkich ludzi, przez to wyznawcy nie ograniczają się do wąskiej grupy odbiorców.
·Naturalne i założone – do naturalnych zaliczymy religie, które wyrastają z podłoża ekonomiczno – społecznego danej grupy. Wierzenia są przekazywane poprzez opowieści, czy też obrzędy. Ważną cechą jest brak objawień, proroków, pism świętych. Wyznawcy utożsamiają swą religię z mocą naturalną. Każdy zostaje członkiem społeczności religijnej poprzez narodziny i wychowanie. Pierwotne religie naturalne poszerzały swój obszar oddziaływań poprzez wspólną religie plemion, bądĽ szczepów. Religie założone, cechują się osoba „założyciela”, który za pośrednictwem objawień spisał, lub rozpowszechnił założenia danej religii. „Założyciela” traktuje się również jako osobę, która doprowadziła do zjednoczenia i uporządkowania praktyk i wierzeń, które istniały już w danej społeczności. Etapy tworzenia się tych religii, są podobne. Pojawia się „założyciel”, który wędrując gromadzi uczniów naucza innych o swoim objawieniu. Uczniowie gromadzą kazania, lub pisma mistrza, a po jego śmierci stają się Ľródłem, które rozprzestrzenia religię w inne obszary. Tworzy się ustalony system praktyk, spisane nauki staja się pismem świętym, a „założyciel” staje się obiektem kultu.
·Ateistyczne, politeistyczne, monoteistyczne, panteistyczne, deistyczne – powstały w wyniku przeobrażenia wierzeń. Z początkowych kultów przyrody, poprzez bóstwa zwierzęca, lub półzwierzęce, aby ostatecznie przejść poprzez antropomorfizacji bóstw do bogów, będących nadludĽmi i postaciami duchowymi. Religie ateistyczne obywają się bez bogów. Brak tu pojęcia boga, przedmiotem kultu jest cos innego, np. przedmiot, siła, człowiek. Politeizm z kolei cechuje się dużą liczbą bogów, przy czym każdemu należy składać cześć. Bogowie są różnorodni, a ich ilość potrafi być bardzo duża. Każdy z bogów ma przypisane cechy i właściwości. Politeizm jest zakorzeniony w świadomości religijnej wszystkich ludów. Religie monoteistyczne, uznają natomiast wiarę w jednego boga. Czysty monoteizm jest zjawiskiem rzadkim w historii religii. Monoteizm zrodził się z politeizmu, poprzez przypisywanie większej ilości zadań spełnianych przez boga, który górował nad pozostałymi, by ostatecznie zastąpić pozostałych bogów jednym, łączącym wszystkie ich cechy. Panteizm jest swoistą formą monoteizmu. Polega na wyobrażeniu bóstwa jako czegoś składającego się z pewnych elementów. Przykładowo, takim bóstwem może być cały świat, składający się zarówno z przyrody, jak i z ludzi. Przez co człowiek będąc częścią świata staje się także częścią boga. Deizm, także jest odmianą monoteizmu, z ta jednak różnicą, że odrzuca charakterystyczną dla monoteizmu wiarę w ingerencje w życie ludzi. Bóg w deizmie, będąc stwórcą nie jest prawodawcą, nie troszczy się o swoje dzieło. Brak znaczenia życia pośmiertnego, a także odrzucenie cudów i objawień.

Religia objawia się poprzez doktryny, kult, organizacje i przeżycie duchowe. Czynności kultowe mają odzwierciedlenie w przeżyciach, a doktryny wpływają na organizacje. Religie przy „życiu” utrzymuje ludzka niewiedza o zjawiskach, które traktowane są jako nadprzyrodzone, bądĽ cudowne. Właśnie taki spojrzenie na te zjawiska przyczyniło się do powstawania kolejnych ośrodków kultu i religii.

2. Cechy i rozmieszczenie religii świata.

·Religie Wymarłe.

RELIGIE STAROŻYTNEJ MEZOPOTAMII
Zgodnie z mitologią babilońską, człowiek został stworzony, jako sługa dla bogów. Pomimo, iż bogowie są nieśmiertelni i wszechmocni, człowiek powinien uprzyjemniać im życie, poprzez dary, zapraszanie do stołu, ofiary. Za posługę bogom, człowiek mógł oczekiwać od bogów pomocy w potrzebie. Ofiarę uważano, jako uczta przygotowana i podana bogom i była przekazywana w miejscu kultowym, za pośrednictwem kapłana i według ścisłych przepisów. Najczęściej w ofierze składano mięso (zazwyczaj wyborowe części zabitego zwierzęcia), rzadziej składano chleb, owoce, napoje i kadzidło. Składaniu ofiary na ołtarzach, towarzyszyły modlitwy.
Wśród świąt babilońskich, każda uroczystość miała charakter religijny i była sposobnością do składania ofiary. Obchodzono zachodzenie zjawisk związanych z przyrodą: obieg gwiazd, księżyca. Również obchodzono „święto żniw”. Największą uroczystością było święto „akitu” (lub po sumeryjsku - „zagmuk”). Święto to trwało kilka dni, a upamiętniało prawdopodobnie stworzenie świata, a łączyło się ze świętem noworocznym. Treścią święta był pochód bóstwa błogosławiącego plony. Święta na cześć Isztar i Tamuza prawdopodobnie w odróżnieniu od świąt na cześć innych bogów mogły mieć charakter rozpustny. Grzechem nazywano zetknięcie się z zakazanymi rzeczami (świętymi), dotykanie ich lub ich spożywanie, ponadto zaniedbywanie i lekceważenie kultu., a więc obrazę. Za grzechy człowieka karał bóg, zsyłając na niego demony, pod postacią chorób i nieszczęść.
Kapłani wyróżniali się poprzez ubiór i niekiedy uczesanie. Służbę kapłańską pełniono w stanie czystości, zarówno duchowej jak i cielesnej. Kapłani mieszkali w obrębie świątyni, utrzymywali się z darowizn i mogli posiadać własny majątek. Kult i rytuał były sprawą państwa. W starożytnej Babilonii, rozwijał się również system zakonów żeńskich.
Świątynia była traktowana jako „dom boga”. W najświętszym miejscu znajdował się sam bóg w postaci posągu. Na podwórzu ustawiano naczynia „Apsu” z „woda boga Ea.”. Kierunki budowli ustalano według danych astronomicznych. Do świątyni należała wieża, w której wierzchołku mieściła się „siedziba bogów.”
Najważniejszym bogiem do 1700 r., p.n.e., był Anu, w XVII w. p.n.e., najważniejszym bogiem został Marduk. Inne bóstwa to: Enlil, Nergal, Sin, Babbar – Szamasz, Isztar, Asur, Ninutra, Nusku, Gibil, Dagan i Nabu.. Każdy z bogów odpowiadał danemu miastu, w którym był czczony ze szczególną troska. Marduk, był początkowo bogiem samego miasta Babilon, by w póĽniejszym okresie stać się bogiem najwyższym.
Religia ta rozwijająca się w Babilonii, rozprzestrzeniła się na całym obszarze Mezopotamii. Obszar ten zbliżony jest do obecnych granic Iraku.

RELIGIA HETYCKA
Głównymi cechami religii hetyckiej były antropomorfizm i politeizm, opierające się na personifikacji sił przyrody. Bogowie hetyccy byli bardzo liczni, a podboje powodowały wzrost liczby bogów, poprzez dołączanie bóstw podbitych ludów, do swoich. Każdego rodzaju, obrzędy odbywały się w języku macierzystym dla każdego z bogów. Do bogów hetyckich zaliczamy m.in. Hebat, Arinna, Teszub, Szauszuk, Kumarbi, Nabarbi, Kuszuh, Ea, Szamasz, Sin, Isztar, Szarrimati, Tiwat, Sanda, Tarhunta, Arma, Datta, Jarra, Innara, Taru, Nerik ( w sumie bogów było grubo ponad tysiąc). Największą czcią otaczano boginie słońca Arinne.
Bogowie byli według tej religii podobni do ludzi, ale odróżniała je świętość, pojmowana jako czystość, moc podejmowania decyzji o losach świata i ludzi oraz nieśmiertelność. Bogowie byli panami. Hetyci oddawali cześć bogom, a ci w zamian chronili ich przed złem. Według Hetytów, człowiek jest istota grzeszną, co jest powodem, dla którego bóg może karać swych wyznawców. Winy ojców spadały na dzieci, a za grzechy króla odpowiadała jego rodzina lub cały kraj. Bogowie rozmawiają z wyznawcami za pośrednictwem ludzi natchnionych, wieszczów, wyrocznie.
Ofiary składano nie tylko bogom, ale także świętym miejscom, nawet rzekom. W ofiarach składano zwierzęta i plony, a przy niektórych okazjach (przypuszczalnie) człowieka. Składano tez ofiary z płynów. Ofiara określona jest słowem „sipanti”. Obok ofiary ważnym aktem religijnym była modlitwa. Najważniejszym świętem było „purulli” – święto ziemi, obchodzone na wiosnę. Innym świętem było święto roku, obchodzone zimą. Kolejnym świętem było „nuntarijasjh” odprawiane jesienią. Bogowie mieli poświecone dni w roku, w czasie, których składano im ofiary. Ośrodkami kultu były świątynie, w których przebywali bogowie pod postacią posągów, oraz miejsca, w których obchodzono uroczystości, znajdujące się poza miastem.
Najwyższym kapłanem był król. Nie mogli kapłanami zostać ludzie „ułomni na ciele”, ponieważ ich ułomność obrażała bogów. Król po śmierci stawał się bogiem. Duchy zmarłych maiły przebywać w pobliżu swych rodzin i im też powinno się było składać ofiary.
Obszarem występowania tej religii były tereny od Anatolii do Syrii.

RELIGIA FRYGIJSKA
Po upadku państwa hetyckiego, wskutek najazdu plemion tracko – frygijskich, zaszły zmiany w wierzeniach ludów zamieszkujących obszar państwa hetyckiego. Naczelnym bóstwem była Kybele – bogini – matka. Innymi bogami byli: Attis, Santa, Arma, Ipta, Baki, Pldan, Marivda, Sinuri.
Kapłani frygijscy musieli być eunuchami. W dniu święta Attisa, ścinano sosnę, jako symbol jego śmierci, przez dwa dni opłakiwano jego cierpienia i śmierć. Po uroczystym pogrzebie następowały dni zmartwychwstania boga.
Religia ta zajęła obszary zbliżone do terytorium hetyckiego.

RELIGIA URARTU
Religią Urartu był politeizm. Ofiary bogom składano comiesięcznie. Najważniejszym bogiem (składano mu najwięcej ofiar) był Haldi. Inni bogowie to: Teszeba, Sziwini, Hutuini, Turani, Wa, Arismela i Nalaini. Miejscami kultu były świątynie oraz nisze – bramy. Świątynia była bogato wyposażona. Często świątynie były wykuwane w skale.
Obszarem występowania były tereny Armenii.

RELIGIA MEDO – PERSKA
Najdawniejszymi wierzeniami kultury medo – perskiej, były animizm, fetyszyzm oraz kult przodków. Kolejnym etapem wierzeń Persów, było oddawanie kultu uosobionym siłom przyrody i ciałom niebieskim. Ostatecznie utrwalił się kult polidemonistyczny (czczenie wielu duchów) i politeistyczny. Przede wszystkim czczone były cztery żywioły natury. Głównym bóstwem plemion medyjskich był Ahuramazda. Zwłoki chowane były po uprzednim rozszarpaniu i pożarciu przez dzikie zwierzęta. Cechą charakterystyczną jest także kult ognia.
Religia ta występowała na terenach płaskowyżu irańskiego.

MITRAIZM
Mitra początkowo uważany był za jednego z „jazatów”, czyli geniszy, aniołów. Utożsamiono go ze słońcem i czczono jako bóstwo światła i wroga ciemności oraz Ľródło życiodajnej siły.
Mitraizm polegał również na kulcie ciał niebieskich. Cechował się naukami o nieśmiertelności duszy, wysokim poziomem moralnym.
Największym świętem był „mihridżan”, obchodzony w czasie jesiennego zrównania dnia z nocą.
Mitraizm obejmował tereny obecnego Iranu oraz tereny Imperium Rzymskiego.

ANAHITYZM
Anahita, bogini – Jutrzenka, przedstawiana była jako piękna i szlachetna dziewica, w złocistym płaszczu i koronie wysadzanej klejnotami. Kult charakteryzował się właściwie tym samym co kult Mitry.
Obejmował tereny Iranu oraz Armenii.

RELIGIA STAROŻYTNEGO EGIPTU
W Egipcie starożytnym, każda osiadła w dolinie Nilu społeczność miała własnych bogów. Egipcjanie charakteryzowali się oddawaniem czci zwierzętom (co było pozostałością pierwotnej religii, opierającej się na zoomorfizmie.). Szczególnej czci poddawane były : ptaki, koty, byki i krokodyle. Każde z tych zwierząt miało swoje świątynie i były traktowane na równi z bogami o postaci ludzkiej (antropomorfizm) oraz z bogami o ludzkiej postaci, z pewną charakterystyczną cechą zwierzęcą (forma przejściowa od zoomorfizmu do antropomorfizmu – bogowie ludzcy z głowami zwierząt.).
Obserwując zjawiska przyrody, takie jak „wędrówka” gwiazd, wylewy Nilu, narodziny i śmierć, Egipcjanie wysnuli teorię, że życie ludzkie nie kończy się w chwili śmierci, lecz jest częścią cyklu. Miało to odzwierciedlenie w codziennym wschodzie i zachodzie Słońca i księżyca. Po śmierci Egipcjanie mieli się odradzać i żyć życiem radosnym, pozbawionym cierpień. Stąd też charakterystyczne przygotowanie ciała zmarłego. Życie pozagrobowe, zależało od stanu ciała zmarłego. Mumifikacja zwłok była czynnością bardzo skomplikowaną. Odbywała się poprzez usunięcie wnętrzności, i przepłukania ciała rozczynem sody i ługu. Następnie ciało moczono przez kilka tygodni w rozczynie soli i sody, a potem suszono. Po osuszeniu ciało napełniano wonnymi ziołami i substancjami dezynfekującymi, a następnie całość owijano płóciennymi bandażami, wkładając pomiędzy nie różnorodne amulety. Najważniejszy amulet miał kształt skarabeusza, zastępował serce zmarłego. Ważnym elementem była również „Księga umarłych.”. Ostatnia warstwa bandaży nasączona była klejem, który schnąc tworzył twarda skorupę. Na owej skorupie, malowano hieroglify i odpowiednie symbole. Wnętrzności zmarłego płukano w winie cedrowym i umieszczano w czterech urnach kamiennych – „kanopy”, które miały kształt głów czterech synów Horusa – Ismeta (głowa ludzka), Hapiego (głowa pawiana), Kebehsenufa (głowa sępa) i Duamufeta (głowa szakala). Zwłoki zmumifikowane i złożone w trumnach, sarkofagach składane były w grobowcach wraz z pożywieniem dla zmarłego oraz figurkami przedstawiającymi Egipcjan – „Uszebti”, lub w wypadku faraonów wraz ze służbą. Grobowce z początku były kopane w ziemi, następnie budowano zagłębione w ziemi Mastaby, aby poprzez ścięte piramidy schodkowe dojść do obecnie znanych nam piramid.
Najwyższym kapłanem był faraon. Następny w hierarchii był arcykapłan, który sprawował opiekę nad kultem najważniejszych bogów. Kapłanów nie obowiązywał celibat (z wyjątkiem kapłanów zajmujących się przenoszeniem posągów i świętych przedmiotów). Posiadali ogromne majątki.
Najważniejszym świętem starożytnego Egiptu, były uroczystości odbywane ku czci Ozyrysa w Abydos. Inne święto to Opet, związane z podróżą Amona ze świątyni w Karnaku do haremu w świątyni w Luskorze.
Religia starożytnych Egipcjan była politeistyczna i wzięła się ze skomplikowanych wierzeń animistycznych połączonych z totemizmem i fetyszyzmem. Takim pierwotnym fetyszem był bóg – sokół Horus. Innym bogami był Re, który był łączony z bogami: Horusem (Re – Harachte), Atumem (Re – Atum) oraz z Amonem i Ptahem (Re – Ptah - Amon) a także występował osobno. Pozostali bogowie: Szu, Tefnut, Geb, Nut, Seth, Neftys, Ozyrys, Izyda, Num, Naunet, Huh, Hauhet, Kuk, Kauket, Niau, Amaunet, Thot, Aton, Hathor, Haroeris.
Religia starożytnego Egiptu, obejmowała głównie tereny położone blisko Nilu, w górnej i dolnej części państwa. Ośrodkami kultu były takie miasta jak: Heliopolis (ob. dzielnica Kairu), Memfis, Giza, Fajum, Hermopolis, Akhet Aton (Tell El – Amarna), Dendera, Abydos, Deir El – Bahri, Karnak, Madinat Habu, Isna, Al. – Kab, Edfu, Kom Ombo, File.

RELIGIE FENICKIE
Główną role odgrywały kulty agrarne, ściśle zależne od ziemi, klimatu, roślinności i czynników geograficznych. Na religie fenickie wpływ miały mity i kulty religii Babilonii i Egiptu. Jednakże rodzime pierwiastki religii fenickich utrzymały się nie podlegając zmianom.
Początkowo religie fenickie cechowały się polidemonizmem, wyrażającym się w czci drzew, Ľródeł, wzgórz i gór, wraz z biegiem lat i wpływów innych religii utworzył się panteon bóstw fenickich.
Bogowie feniccy, ułożeni byli w system hierarchiczny. Każdy bóg miał swą określoną funkcje i zakres władzy. Wskazuje to na politeizm Fenicjan. Najważniejszym bogiem był El, będący panem bogów. El według Fenicjan był wieczny, wszechmocny, sprawiedliwy i mądry oraz dobrotliwy i miłosierny. Składano mu ofiary nawet i z ludzi, czczony był pod postacia byka. Inni bogowie to: Baal (zwany był także Safon lub Baal – Safon, lub Hadad – czasami Baal Hadad), Dagan, Teszub, Alijan (zwany był także czasami Alijan - Baal, lub od Ľródeł rzek, którymi władał Zebul - Baal), Raszef (Mikal), Koszar (Kautar, Ktr), Chusor, Choron (Hauron), Mot, Aszera, Asztart, Elat, Anat, Asztarta (Rea), Diona (Baaltis), Artagatis (połączenie Asztratre z Anat), Jarich, Nikkal, Jam, Nahar, Gad, Sedek, Szalem, Jaw (yw). Połączenie imion bóstw z Baalem wiązało się z tłumaczeniem jego imienia, bowiem „ba’al” oznacza pan.
Miejscami świętymi były pierwotnie naturalne wzniesienia, święte gaje, w których znajdowały się święte Ľródła. Przy miejscach świętych zakładano nekropolie. Świątynie miały zastąpić wzniesienia. Kapłani mieli dostęp do głównej sali, natomiast wyznawcy wyłącznie do przedsionka. Ołtarz znajdował się na dziedzińcu.
Kapłani poddani byli władzy arcykapłana „rb khnym”. Kapłaństwo było dziedziczne. Król był pierwszym kapłanem bóstwa miejskiego. Ofiary składane były z plonów, ze zwierząt, a nawet i ludzi. Z tym, że ofiary z ludzi składane były rzadko, głównie w celu rozpoczęcia jakiejś ważnej budowy, lub podczas zakładania miasta, odbywała się poprzez zabicie niemowlęcia i zamurowania zwłok zamkniętych w amforze w fundamentach. Znane też były ofiary z palonych żywcem dzieci – „molk”. Ofiary z ludzi zastąpiono ofiarami zwierzęcymi. Aktem kultu w religiach fenickich, była również prostytucja sakralna, związana z kultem na wyżynach i w świętych gajach, przypisywano jej moc magiczną. Hierodule, były to specjalne niewolnice wykorzystywane do tego celu. Innym aktem kultu były procesje.
Największym świętem był początek roku. Pozostałe święta to święto przebudzenia „egersis” Melkarta, mające miejsce na początku wiosny, święto żniw, święto jesienne.
Religie te obejmowały tereny na wschodnim wybrzeżu Morza Śródziemnego, rozciągające się od Pustyni Nagew na południu, po góry Taurus na północy. Każde miasto miało swojego boga i stawało się ośrodkiem kultu. Np. głównym bogiem Tyru był Baal Melkart (melek qart – „król miasta”). W Sydonie czczono Eszmuna, w Bejrucie czczono Asztarte. W Byblos rozwinął się kult Adonisa (adoni – mój pan).

KULT KALI

Kali była „siakti”, czyli boginią hinduską. Czczona jako małżonka Siwy. Była ona ciągle żądna krwi. Opis jej wyglądu wyglądał następująco: „Kali o straszliwych, rozwartych ustach, oczach nabiegłych krwią i strąkowatych, zmierzwionych włosach. Ma ona cztery ręce, z szyi zwiesza się wspaniały wieniec z głów olbrzymów, których własnoręcznie zabiła i których krew piła. W swych lotosowych dłoniach dzierży miecz. Jest nieustraszona i hojnie odpłaca za składane jej ofiary. Jest czarna jak najciemniejsza z chmur. Szyje ma wymazaną krwią, a z uszu jako kolczyki zwieszają się ciała pomordowanych. Twarz jej jest straszliwa. Zewsząd otaczają ją płomienie, a lewą stopę trzyma na piersiach swego małżonka Siwy(...)”, którego Kali zabiła podczas opętańczego tańca. Przedstawiano ją także ubraną w spódnicę z obcietych rąk i z naszyjnikiem z ludzkich czaszek. W rękach trzymającą miecz, tarcze, odrabane ramię olbrzyma i pętle dusiciela.
Sekta wyznawców Kali, znana była pod nazwą „Thugów”. Działała na terenie całych Indii. Sekta działała na dwa sposoby. Pierwszy z nich wynikał ze zwyczaju mordowania co roku młodego bramina. Aby go zwabić, często oddawano mu córkę wyznawcy za żonę. Gdy zbliżało się święto Kali, cała rodzina przystępowała do uczty, która kończyła się odurzeniem bramina, a następnie przejściem do świątyni. W świątyni pan domu oprowadzał bramina trzykrotnie wokół posągu bogini, a następnie obaj składali pokłon, w trakcie którego wyznawca podcinał gardło braminowi, a zgromadzoną w specjalnej miseczce krew przytykał do ust Kali, póĽniej spryskiwał krwią cały posąg. Ciało zakopywano u podnóża posągu. Drugi sposób wiązał się z wyszukiwaniem ofiar wśród wędrowców. Grupa wyznawców przyłączała się do podróżnych – często pod pretekstem, że podróż w większej gromadzie jest bezpieczniejsza – i zdobywali zaufanie przyszłych ofiar. Mordu dokonywano w ustalonym wcześniej miejscu za pomocą sznura, lub tkaniny zwanej „rąbek szaty bogini Kali”. Sznur miał około metra długości i zakończony był po obu stronach supłami, a pośrodku zaopatrzony był w pętle. Czasami na jednym z końców zawieszano srebrną monetę poświęcona Kali. Wyznawca szybkim ruchem nadgarstka okręcał sznur wokół szyi ofiary, a następnie powalał ją na ziemie, przygniatał kolanem na plecach, skręcając jej kark. Kości ofiar łamano, a ciało przebijano nożem, w celu zapobiegnięcia pośmiertnej opuchlizny i przyspieszeniu rozkładu. Po mordach, wyznawcy zabierali majątek ofiary, sprzedawali go pośrednikowi, dzielili pieniądze i wracali do domu, sądząc, że bogini jest zadowolona z ofiary. Przed kolejna wyprawą wyznawcy składali Kali ofiare z owcy i święcili kilofy, którymi wykopywali groby ofiarom. Kilofy miały ząbkowany koniec o długości 20 cm i były ostro zakończone. Narzędzia te zwane były „zębem bogini Kali”.
Do wyznawców Kali należeli zarówno hindusi, jak i muzułmanie. Cechowali się bezwzględnością i ogromnym fanatyzmem, a muzułmańscy wyznawcy, wierzyli, że Allach zezwala na mordy, ponieważ zsyła pomyślne znaki, które były ważnym elementem w doborze ofiary.

RELIGIA CELTÓW
Celtowie wierzyli, że dusze zmarłych i dusze nie narodzonych dzieci przebywają w pobliżu wielkich, kamiennych, pionowo ustawionych głazów, czyli manhirów oraz w świętych Ľródłach, jeziorach, rzekach i nad oceanem, lub w drzewach. Dziecko według prawa należało do rodu matki, z czym wiązał się „Altram”, czyli oddawanie dziecka pod opiekę do obcej rodziny na okres siedmiu lat. Często dzieci trafiały do rodzin z rodu matki. Również pokrewieństwo liczyło się tylko ze strony matki, a dzieci ślubne miały takie same prawa jak nieślubne.
Król występował jako zastępstwo bóstwa. Dużą rolę w panteonie celtyckim odgrywają bóstwa kobiece. Najważniejszą boginią była Rhiannon – Wielka Królowa. Drugą co do ważności boginią była Epona, a trzecią Macha. Kolejnymi bóstwami kobiecymi były: Morrigan, Brigits, Nantosvelta, Cybele oraz kult trzech matek – Matron. Do bóstw męskich należeli Dagda, Sucellus, Oengus, Manannan, Lug (zwany także Belanos i Grannos), Gobuin, Luchtaine, Credne, Dincecht, Ogmus, Tarvos, Esus, Teutates. Z bóstw męskich największą sławą cieszył się Cernunnos, bóg płodności i siły.
W religi celtyckiej kapłanów zastępują druidzi – „ci, którzy znają tajemnice dębu”. Sprawowali oni opiekę nad świętymi gajami, zajmowali się składaniem ofiar (nawet i z ludzi), pełnili rolę sądów, byli zwolnieni z wypraw wojennych i z obowiązku płacenia trybutu dla wodza. Podtrzymywali tradycje plemienne, byli duchowymi przewodnikami. Zamieszkiwali poświęcane gaje, w których znajdowały się sanktuaria.
Kult celtycki wiąże się z kultem czaszek, polegającym na ścinaniu głowy nieprzyjaciela (młody Celt poddawany był inicjacji dopiero po zdobyciu krwawego trofeum, czyli głowy wroga, lub przedstawiciela wrogiego klanu).
Święta odbywały się ku czci bóstw personifikowanych z siłami przyrody w określonych porach roku. Samain – przesilenie zimowe, rozpoczynało Nowy Rok, przypadało na listopad. Imbolc – przesilenie wiosenne, przypadało na dwudziesty pierwszy marca. Beltaine – święto letnie, przypadało około pierwszego maja. Lugpasad – święto Luga, przypadające na pierwszego sierpnia.
Zmarły odbywał pierwszy pogrzeb po śmierci. Dusza nie rozłączała się z ciałem, lecz obierała sobie menhir w obrebie terytorium plemienia. Następny, drugi pogrzeb obejmował wszystkich zmarłych klanu czy plemienia. Drugi pogrzeb odbywał się równolegle ze świętami, a dusza wędrowała do krainy zmarłych – Dis (zwanej także jako Mag Mell lub Avallon).
Religia celtycka obejmowała obszar obecnej Wielkiej Brytanii, a także wschodnią i południowo – wschodnią, południową i południowo – zachodnią Europę.

RELIGIA NORMANÓW i GERMANÓW
Religia Normanów charakteryzowała się brakiem silnie ukształtowanego stanu kapłańskiego. Choć istniały świątynie, a przedmiotem kultu były niektóre zjawiska przyrodnicze, brak wyraĽnego kodeksu moralnego. Charakterystyczne były kult siły i podporządkowanie życia celom wojennym.
Wikingowie wierzyli, że po śmierci w walce, służebnice Odyna – Walkirie, odprowadzą ich do „Hali Wojowników” – „Walhalli”. Czczono bóstwa płodności.
Religia Normandzka w okresie przedchrześcijańskim nie różniła się zasadniczo niczym, lecz w wcześniejszym okresie, normandzka bogini Freya znana była pod innym imieniem Nerthus. Nerthus w obyczajowości germańskiej, była boginią urodzaju i płodności. Raz do roku kapłani w uroczystej procesji wokół wyspy, będącej jej siedzibą, obwozili jej posąg, umieszczony w tym celu na ciągnionym przez białe krowy wozie, by w ten sposób zapewnić ludziom urodzaj w nadchodzącym lecie. Mycie posągu bogini po zakończonej procesji przez niewolników, których następnie zabijano, jest tłumaczone jako jej oczyszczenie po rytualnych godach. Kult ten ustąpił miejsca mniej krwawemu kultowi Freyi. Ofiary z ludzi w kulcie germańskim i normandzkim, były częste.
Religie te były politeistyczne, a bogowie dzielili się na dwa rody. Wanowie, mieszkający w Wanaheim, czyli bogowie płodności byli potomkami Njorda. Do tej rodziny należała Freya i Frey. Drugim rodem byli Azowie. Ich siedzibą był Asgard – pałac do którego wstępowało się idąc po moście z tęczy - zwanym „Heimdal”. Azowie zdobyli magiczną moc i waśnie pomiędzy nimi a Wanami się zakończyły wymianą bóstw.
Najważniejszym bogiem był Odyn, jemu służyły Walkirie. Inni bogowie to Vili, Ve, Balder, Loki, Thor. Wśród bóstw istniały wilki Skoll i Hati. Również z mitologi normandzkiej pochodzą trolle, gnomy, karły, elfy, wróżki i chochliki. Ważnym drzewem w mitologii był wiecznie zielony jesion – „Yygdrasil”.
Religia ta rozwinęła się na półwyspie skandynawskim, a oddziaływaniem objęła tereny Dani, północnej Europy i Wysp Brytyjskich.

RELIGIA BAŁTÓW
Religia ludów bałtyjskich rozwijała się na etapie kultu animistycznych sił przyrody. Przyjęła formę wiary w niezliczoną ilość zróżnicowanych hierarchicznie duchów i demonów. Kult przejawiał się jako cześć oddawana zwierzętom, roślinom, kamieniom, rzekom, ciałom niebieskim i zjawiskom atmosferycznym. Głównymi przedmiotami kultu były: Słońce, księżyc, gwiazdy, grom, ptactwo i zwierzęta. Najważniejszymi bogami byli Perkun i Telawel. Pozostali bogowie to Żwerina, Nonadiej, Andaj, Diweriks, Medejn, Weles.
Istnieli wyspecjalizowani kapłani obsługujący potrzeby kultu religijnego. W miejscowości Romowe, czołowym miejscu kultu przebywał specjalny kapłan pilnujący wiecznie płonącego znicza i miał prawo do zwoływania wieców. Ofiary składano w lasach i świętych gajach, które były chronione, przed działalnością rolniczą. Ofiary dzielono na publiczne i prywatne. Skromniejsze ofiary składano w obecności małej liczby osób (zazwyczaj rodziny) pod drzewem, na kamieniu, a ograniczały się do kilku produktów spożywczych i wylanego na ziemie napoju. Bardziej uroczyste były ofiary publiczne, składane przez całą gromadę. Najczęściej ofiary publiczne były składane w czasie świąt: wiosennego (około 24 kwietnia), letniego. Krew składanego w ofierze zwierzęcia nie mogła spaść na ziemie, a służyła do pokropienia uczestników. Ofiary z ludzi były rzadkością, głównie były to dziewczęta oraz niemowlęcia płci żeńskiej.
Zmarłych palono na stosie wraz z dobytkiem i dostatnim wyposażeniem grobowym, np. z psami i wierzchowcami.
Religia ta obejmowała swym działaniem południowe wybrzeża Bałtyku od ujścia Wisły po DĽwinę i sięgające po górny Dniepr, Wołgę i Okę.

RELIGIE MEZOAMERYKAŃSKIE
Mówiąc o religiach mezoamerykańskich ma się na myśli religie obejmujące cywilizacje Olmeków, Majów oraz Azteków. Charakterystycznym elementem tych kultów były potężne kamienne świątynie (piramidy schodkowe), na których szczycie znajdował się ołtarz. Najwiekszym bóstwem było Słońce. Na syczycie znajdowały się również niewielkie kamienne lub drewniane schowki na posążki bogów.
Ofiary składane były z ludzi, bowiem krew była najważniejszym elementem obrzędowości cywilizacji mezoamerykańskich. Przy mniejszych ofiarach Aztekowie upuszczali sobie krew, nacinając skórę kolcami agawy. Majowie przykładali do rany materiał, by krew wsiąkła, by następnie kapłan spalił nasiąknięty krwią materiał. Do świąt zaliczano porę zbiorów kukurydzy, w trakcie której zabijano jednego niewolnika, który symbolizował Tezcatlipoca. Wybraniec przez cały rok cieszył się względami, w ostatnim miesiacu życia uzyskiwał tytuł zasłużonego wojownika. Ofiara przebiegała poprzez wyciecie i spalenie serca wybrańca, a odcieto głowę po wyprawieniu odstawiano na specjalna półkę, z głowami wszystkich ofiar.
Najważniejszym bogiem był Huitzilopochtli – bóg słońca i wojny. Innymi bogami byli: Tezcatlipoc, Tlaloc, Quetzalcoalt.
Religie te obejmowały obszar wybrzeża zatoki meksykańskiej.

RELIGIE STAROŻYTNEJ GRECJI i RZYMU
Religie Rzymu i Grecji są do siebie zbliżone poprzez system wierzeń i przedmioty kultu. Największą różnicą, są zmienione imiona bogów. Cechą charakterystyczną Rzymu było wchłanianie elementów z poszczególnych religii.
Bogów traktowano jako bardzo ludzkich. Byli osobami nieśmiertelnymi, lecz nie wiecznymi.
W Grecji na czele bogów stał Zeus, będący panem wszystkich bogów. Innymi bóstwami byli: Hera, Hestia, Atena, Posejdon, Hermes, Ares, Hefajstos, Apollo, Artemida, Afrodyta, Demeter, Hades, Dionizos (Bachus). Głęboką czcią otaczano domowe ognisko (wynikające również z kultu przodków). Najwązniejszym bogiem Rzymu był Jowisz, odpowiednik Zeusa. Innymi bogami byli: Mars, Bellona, Pavor, Pallor, Honos, Virtus, Kwiryn, Wenus, Minerwa, Junona. Oprócz bogów, odbiciem bogów greckich do przedmiotów kultu należała wilczyca, Tiberinus. Każda część domu miała swoje bóstwo. W Rzymie utrzymano także kult bogini urodzaju Cerery.
Grecy wierzyli w świat podziemny, do którego trafiali umarli dzięki monecie (wkładanej zmarłemu w usta), którą opłacali przeprawę przez rzekę Styks.
Ofiary dzieliły się na krwawe i bezkrwawe. Krwawe polegały na zabijaniu zwierzęcia ofiarnego oraz pieczeniu jego mięsa, część nie nadającą się do spożycia oraz kości palono. Ofiary krwawe kończyły się ucztą ofiarna. Ofiary bezkrwawe obejmowały: mleko, miód, wino, owoce, ciasto. Przy składaniu ofiary krwawej, kapłan rzymski nie zabijał ofiary osobiście.
Kapłani greccy nie sprawowali jakiegoś ważnego urzędu, choć nad sprawami bezpośrednio władzę sprawował władca, lub w przypadku demokracyjnych polis specjalny urzędnik. Świątynie, choć były rzadkością budowano na planie prostokąta. Otoczone były świętym placem na którym znajdował się ołtarz – ognisko. W świątyni znajdował się posąg boga. W Rzymie, role kapłanów początkowo sprawowali ojcowie rodzin. Ostatecznie rozwinęła się funkcja kapłanów, jako odrębnej grupy ludzi. Kapłanem było się dożywotnio, żyli z dochodów państwowych i wywierali duży wpływ na sprawy państwowe.
Wśród świąt greckich występowały obrzędy ku czci Dionizjosa i Demeter. Święto Dionizjosa obchodzono hucznie i miało charakter orgiastyczny. Święta rzymskie obchodzono zgodnie z kalendarzem religijnym Etrusków. Najważniejszymi świętami były: „luperkalia” (15 lutego) i „saturnalia” (17 grudnia).
Religie greckie obejmowały cały teren obecnej Grecji oraz zachodnie wybrzeże Turcji. Rzymskie natomiast obejmowały obszar Rzymu i póĽniejszego Imperium Rzymskiego.

·Religie Współczesne.

RELIGIE ANIMISTYCZNE
Religiami animistycznymi nazywamy religie, w których wyraĽny jest kult ducha zawartego w dowolnym przedmiocie kultu. Wyznawcy animizmu koncentrują się na wyspach Pacyfiku – Melanezji, Mikronezji i Polinezji, w Ameryce Centralnej i Południowej, w środkowej i południowo - środkowej części Afryki, na niektórych obszarach środkowej oraz wschodniej Azji, między innymi Syberii. Do charakterystycznych elementów religii animistycznych należą: oddawanie czci przyrodzie, totemizm, kult przodków i szamanizm. Cechuje je także wiara w nieobecnego boga, który choć stworzył świat pozostawił go w opiece duchów przyrody.
Totemizm opiera się na uznawaniu mistycznej więzi pomiędzy jednostką ludzką, lub grupą społeczną związaną wspólnym pochodzeniem, a określonym zwierzęciem, przedmiotem, lub rośliną, czyli totemem. Totem traktowany jest jako duch przodka – opiekuna. Jest czczony i chroniony.
Kult Przodków opiera się na przekonaniu, że ludzie po śmierci żyją dalej w innej postaci i mają wpływ na wydarzenia w świecie żywych. Aborygeni otaczają czcią miejsca, w których przebywają duchy ich przodków. Cechą charakterystyczną kultu przodku mogą być również opiekuńcze cienie czczone przez Zulusów.
Szamanizm obejmuje głównie ludy syberyjskie. Nazwa wzięła się od tytułu nadanego kapłanowi – „szaman”. Szamani mają specjalne umiejętności pozwalające im na kontakty ze światem umarłych i duchów. Według wierzeń ludów syberyjskich w trakcie transu dusza szamana opuszcza jego ciało i rozpoczyna wędrówkę.

WEDYZM
Nazwa pochodzi od zbioru dzieł obejmujących wierzenia i obyczaje religijne Ariów – Wed. Wedy są to „mantry”, teksty odmawiane przy składaniu ofiar, które dzielą się na: „Rygwedę” (wiedza hymnów), „Samawedę” (wiedza śpiewów), „Jadżurewedę” (wiedza formuł ofiarnych) i „Atharwawedę” (wiedza zaklęć).
Religia wedyzmu nie zna podobizn bóstw, boginiom przypada skromna rola, a kult falliczny się potępia. Ofiary odbiera Ogień. Religia ta personifikowała siły natury w postaci bogów. Zmieniał się najwyższy bóg. Takie upatrywanie najwyższego boga w coraz to innym bogu nazwano henoteizmem. Obrzędy religijne były nieskomplikowane, a dokonywał ich ojciec rodziny, poprzez składanie ofiar dla świętego ognia.
Zmarłych palono, lub grzebano w ziemi. Aby zmylić bóstwo śmierci zamazywano ślady stóp biorących udział w pogrzebie. Po spaleniu ciała prochy i kości zakopywano.
W wedyĽmie brak charakterystycznej dla religii indyjskich wiary w reinkarnacje, bowiem po śmierci człowiek trafiał do innego świata, gdzie wszystkie składniki ciała powracają do zmarłego od bóstw: ciało – od ziemi, krew – od wody, mowa – od ognia, oddech – od wiatru, wzrok – od słońca itd.
Religia ta występuje w mniejszym stopniu na terenie Indii.

BRAMINIZM
Jest to religia podobna do wedyzmu, ponieważ nie ma między nimi bezwzględnej granicy. Różnią się ujęciem postaci religii. System ofiar uległ przemianie na bardziej skomplikowany, potrzebny stał się odrębny stan (kasta) kapłański. System ten opiera się na „upaniszadach” (nauki tajemne). Cechą braminizmu jest wiara w ponowne odrodzenie, zależne od uczynków dokonanych za życia – reinkarnacje. Ludzie od bogów, zwierząt różnią się tylko stopniem duchowym, a nie istotą. Decydującym czynnikiem jest „karman” – czyn, skutek czynu, prawo rządzące tym skutkiem. Wyzwolenie się z koła reinkarnacji tłumaczono jako koniec wędrówki, lecz nie w sensie wolności, tylko przemijania wszystkich rzeczy. Innym terminem pochodzącym z braminizmu jest „dharma”, czyli czynnik bytu. Braminizm pozbawiony jest wiary w wyższą osobę kierującą kołem reinkarnacji.
Religia ta obejmuje obszar Indii.

DŹINIZM
Założycielem dĽinizmu, we współczesnej formie był Wardhaman Mahawira (ur. w 599 r. p.n.e.), który po porzuceniu rodziny i zrezygnowania z ubrania oraz pozbawieniu się włosów (co robią mnisi dĽinijscy, goląc sobie glowy) został ascetą. Po 12 latach życia jako asceta stał się oświeconym mędrcem, czyli „tirthankara”. Dzieje oświeconych opisane są w „Kulpa Sutra”. Mahawira zmarł z wycieńczenia organizmu, spowodowanego długą głodówką - „sallekand”, która uznawana jest za ostateczny akt wyzwolenia człowieka. Według tradycji Mahawira osiągnął poprzez śmierć nirwanę.
Koncepcja boga – stwórcy jest mało popularna. Bogowie mają mniejsze znaczenie niż otoczeni kultem tirthankara, bowiem bogowie nie zstąpili na ziemię i nie oddali się oczyszczającym medytacją i ascetycznemu trybowi życia. Celem każdego dĽinisty jest osiągnięcie nirwany, czyli wyzwolenie się od reinkarnacji. W dĽinizmie „karman” łączy duszę z ciałem. Im mniej wysiłku wkłada człowiek w oczyszczenie duszy, tym dłużej będzie zmuszony powracać na ziemię. DĽiniści wyznają zasadę unikania przemocy, toteż idąc, zamiatają przed sobą drogę specjalnymi miotełkami, by nie nadepnąć żywej istoty. Na ustach noszą bawełniane maski, by przypadkiem nie połknąć latających owadów. Nie jedzą korzonków, ryb, ani mięsa. Żywią się wyłącznie jagodami, liśćmi i ryżem. Czas według dĽinistów jest wieczny i nie ma formy. Życie człowieka obrazuje koło o 12 szprychach „aras”. Sześć górnych szprych symbolizuje dorastanie, zdobywanie wiedzy, poznawanie szczęścia człowieka. Natomiast szprychy dolne symbolizują upadek człowieka i starzenie się. Złączenie poszczególnych łuków w koło czasu nazywane jest „kalpa”. Świat dzieli się na dwie części – „ajiva” – świat substancji nieożywionych, pozbawionych dusz i „jiva” – świat dusz. Dżiniści odrzucają każdą wartość. Stosują kilka prostych zasad Mahawiry: nie stosuj przemocy, nie kłam, nie kradnij, nie spiskuj, zachowaj czystość cielesną.
Do świąt dĽinijskich zaliczamy: „Pajjusanę” – czas przebaczenia, darów dla biednych i wyznawania grzechów (sierpień - wrzesień), „Oli” – dziewięć dni postu (marzec - kwiecień), „Oli” – czas postu i oddawania mistycznej niebiańskiej czci wizerunkom Jiny (wrzesień - paĽdziernik) oraz święto upamiętniające osiągnięcie nirwany przez Mahawirę, polegające na zapalaniu lampek (paĽdziernik - listopad).
DĽinizm wypierany przez inne religie ograniczył się do klasztorów. Obecnie największymi ośrodkami tej religii są Bombaj w Indiach i Karaczi w Pakistanie. Jest to religia występująca na terenie Indii.

HINDUIZM
W hinduizmie, znane są świątynie i kapłani, ale brak struktur hierarchicznych, nie ma jednolitego wyznania wiary, ani jednorodnego kodeksu postępowania. Wyznawcy nie są zobowiązani do uczestnictwa w jakimkolwiek publicznym obrzędzie czy akcie kultu. Jedynym obowiązkiem wiążącym wyznawców jest stosowanie się do obowiązków własnej kasty. Każdy wyznawca może oddawać cześć indywidualnie w świątyni lub w domu.
Święta hinduskie są obchodzone różnie w różnych rejonach Indii. Istnieją jednak święta wspólne, takie jak: „Diwali” – Święto Światła, przypadające na przełom paĽdziernika i listopada, „Holi” – Święto Wiosny. Najsłynniejszą pielgrzymką hinduistów jest odbywająca się co 12 lat „Kumb Mela” – pielgrzymka i kąpiel w świętej rzece – Ganges.
Wbrew pozorom, hinduizm jest religią monoteistyczną. Jedynym bogiem jest Brahman. Nie ma on formy, jest istotą duchową. Aby ludzie mogli go poznać nadaje mu się postać – „murti (rupa)”. Trzy najważniejsze wcielenia Brahmana to: Stworzyciel (Brahma), Obrońca (Wisznu) i Niszczyciel (Siwa).

ZARATUSZTRIANIZM
Założycielem tej preislamskiej religii perskiej był Zaratusztra, żyjący na przełomie VII i VI wieku p.n.e. Zaratusztranie wierzą w dobrego boga – Ahura Mazda i złego ducha – Angra Mainju. Oba bóstwa toczą odwieczną walkę, która musi zakończyć się zwycięstwem Ahury Mazdy. Powinnością Parsa (tak nazywają się wyznawcy Zaratusztrianizmu) jest walka z demonami reprezentującymi Angre Mainju. Świętą księgą jest „Awesta”. Rolę kapłanów spełniali magowie, na czele których stał magupat, który miał pod sobą ehrapatów – strażników ognia. Obecnie na czele kapłanów stoi dastur. Kapłaństwo jest dziedziczne. Jednak kandydat musi przejść przez nadanie uprawnień. Widoczny jest kult ognia. Ogień w świątyniach jest stale podtrzymywany (pięć razy dziennie jest podsycany). Ofiary obecnie składa się z chleba i mleka. Człowiek nie musi obawiać się kary od boga, grzechy odpuszczane są poprzez spowiedĽ i w trakcie pogrzebu.
Parsowie obchodzą sześć świąt (Gahanbars), związanych z porami roku.Na koniec roku przypada dzień poświęcony pamięci zmarłych. Święto noworoczne nazywa się „Noruz”. „Mihragan” – święto jesieni. Pozostałe święta przypisane są różnym bóstwom.
Rytuał pogrzebowy wyznawców zaratusztrianizmu jest bardzo skomplikowany. Po śmierci, zmarły przebywa w domu, gdzie przed jego oblicze przyprowadza się psa, mającego odpędzić złe duchy. Po przeniesieniu ciała do Świątyni Ciszy (musi się to odbyć za dnia), w domu przez trzy dni pali się ogień. W świątyni zwłoki wystawiane są na pastwę sępów, a gdy zostaną tylko kości, są one wrzucane do umieszczonej w centrum świątyni studni.
Obecnie liczbę wyznawców zaratusztrianizmu ocenia się na ok. 100 tyś. Religia ta występuje głównie na terenach Indii (Bombaj), Iranu oraz Pakistanu.

RASTAFARIANIZM
Sekta ta należy do stosunkowo młodych. Założoną ją na Jamajce w 1920 roku, z inspiracji ruchu Marcusa Garvey’a pod hasłem „Powrót do Afryki”. Nazwa pochodzi od Ras Tafari, określenia cesarza Etiopii Haile Selassie w 1930 r. i wierze, że jest on Jah (Bóg) jak mówi przepowiednia. Funkcjonuje zgodnie z kulturą i tradycją Etiopii, ideą jedności oraz dumą z dziedzictwa afrykańskiego.
Wierni spotykają się raz w tygodniu, by omówić sprawy wspólnoty i kwestie duchowe. Nie ma kościołów. Ważną funkcję pełnią pieśni i muzyka.

RELIGIE INDIAN PÓŁNOCNOAMERYKAŃSKICH
Dla większości Indian wszystko co istnieje – zwierzęta, wiatr, Słońce, deszcz, burze i pioruny, gwiazdy, kamienie, woda i rośliny – zawierają w sobie ducha (dobrego lub złośliwego). Kontakt z duchami ma doprowadzić do ich przychylności. Wielką rolę przywiązywano do rytuałów.
Niektóre plemiona indiańskie mają swoje bóstwa, które sprawują władzę nad światem. Innym bogiem był byt przenikający wszystko, przez co miał władzę nad losem ludzkim. Kolejnym przykładem bóstwa może być Słońce.
Kontakt z duchami zapewniał opiekę i przychylność ducha. Taki natchniony Indianin, mógł dzięki przekazanej mu przez ducha mocy, uzdrawiać, pomagać potępionym duszom i walczyć ze złymi duchami. Takich ludzi zwano szamanami.
Religie te obejmowały niegdyś obszar Ameryki Północnej. Obecnie religie te zanikają, a kultywowane są w nielicznych rezerwatach na terenie Stanów Zjednoczonych.

TAOIZM
Założycielem według tradycji chińskiej był Lao – Tse (Li Erh Tan), urodzony w wiosce Chu Jen około 604 r. p.n.e. Lao – Tse odnosił się do najwyższego bytu, którym było tao. Wytłumaczenie czym jest tao jest niebywale trudne. Tao jest istotą stworzenia, zawiera w sobie istotę wszystkich rzeczy. Z tao biorą się trzy elementy: „Człowiek (który) trzyma się prawa ziemi, ziemia (która) trzyma się prawa nieba, niebo (które) trzyma się prawa tao. ”.
Prawdy głoszone przez Lao – Tsego spisane są w księdze Tao –te – cing. W tej też księdze zawarte zostało znaczenie dwóch pierwiastków: Jin i Jang. Jang – pierwiastek męski, jest wszystkim co ciepłe, ruchliwe, płodne, jasne, aktywne. Natomiast Jin - pierwiastek żeński, jest przeciwieństwem Jang, to znaczy, że jest przyjmujące, spokojne, ciemne, pasywne. Wszystkie przeciwieństwa zwalczają się nawzajem, z tym, że żadne nie może zbobyć przewagi, bowiem w każdym istnieje cząstka przeciwna.
Innymi elementami filozofii taoistycznej są: te (cnota) i chi (energia), które są siłami skutecznego działania, nie sprzeciwiającemu się naturalnemu porządkowi. Wszystko prowadzi do równowagi, którą także jest tao.
Charakterystyczna jest postawa taoistów zwana „wu - wei”, polegająca na nie działaniu, czyli przyjmowania wszystkiego, w czym uwydatnia się tao.
Większa część księgi Lao – Tsego opiera się na paradoksalnych sformułowaniach, np. „wielka mądrość wydaje się podobna do wielkiej głupoty”, lub „zwyciestwo winno być czczone rytuałem pogrzebowym.”.
Taoizm występuje na terenie Chin.

KONFUCJANIZM
Nazwa pochodzi od założyciela – Konfucjusza (Kong Qiu, lub Kung Fu – cy, co znaczy Wielki Mistrz Kung), który żył w latach 551 – 479 p.n.e. Podobnie jak taoizm, konfucjanizm można traktować bardziej jako filozofię niż jako religię. Głównym dziełem konfucjanizmu jest Lung – Ju, spisane przez uczniów Konfucjusza. Mistrz Kung nie odrzucał tao i pierwiastków Jin i Jang. Jego nauki można zakwalifikować jako zbiór praw etyczno – moralnych, dążących do powrotu tradycyjnych wartości. W naukach głosił zależności jakie powinny panować między władcą a poddanymi, ojcem a synem itp.
Konfucjanizm wpływami obejmuje obszar Chin.

DZEN
Zwany również dzenizmem, jest nie tyle religia co stylem medytacji. Wdług wierzeń pierwszym dzenistą był sam Budda, lecz za założyciela dzenizmu w Chinach, skad zawędrował do Japonii był w VI wieku n.e. Bodhidarma.
Celem każdego dzenisty jest osiągnięcie satori , czyli swoistego rodzaju oświecenia. Oświecenie to osiąga się poprzez medytacje.
Dzenizm występuje w Japonii i częściowo w Chinach.

SZINTOIZM
Nazwa pochodzi od chińskiego terminu „sien tao”, czyli droga bogów.
Szintoizm jest religia politeistyczną, która jest religią narodową Japonii od 660r. p.n.e.. Bogów szintoistycznych są miliony. Bogowie nazywani są „kami”. Na czele panteonu szintoistycznego stoi wielka bogini Słońca Amaterasu Omikami.
Szintoizm charakteryzuje się kultem rodzinnym (kult przodków), kultem wioskowym (kult bóstwa rodowego), kultem państwowym. Do zakończenia II wojny światowej cesarz traktowany był (i nosił tytuł), potomkiem bogini Amaterasu. Wpływy konfucjanizmu, buddyzmu i taoizmu w starciu z szintoizmem zaowocowały powstaniu militarnego odłamu szintoizmu, zebranego w kodeksie „bushido”. „Bushido” był to niepisany kodeks wojownika, szczególnie popularny w epoce samurajów i wśród pilotów kamikadze.
Święta szintoistyczne obchodzi się bardzo uroczyście i biorą w nich udział prawie wszyscy obywatele Japonii. Świątynie szintoisyczne budowane są według pewnego schematu, to jest: nad drogą do świątyni zbudowana jest „torii”, brama zbudowana z dwóch kolumn zamkniętych u góry poziomymi belkami. Przy świątyni (lub też w jej wnętrzu), znajduje się kamień Jinu. Do elementów szintoizmu nalezą także insygnia władzy: lustro, miecz i klejnoty. Świętym drzewem szintoizmu jest Sakaki.
Religia ta obejmuje całą Japonię.

LAMAIZM
Lamaizm wywodzi się z buddyzmu, jest jednakże bardziej rozbudowany rytualnie oraz podkreśla rolę kierowniczą lamów. Nazwa pochodzi od nazwy przedstawicieli wyższego duchowieństwa – lamów („bLa - ma” – starszy, wyższy).
W każdej tybetańskiej rodzinie, przynajmniej jedno dziecko przeznaczane jest do stanu duchownego. Do głębszego poznania wiary potrzebny jest duchowny, stad też duża liczba mnichów lamajskich.
Dalaj lamowie uważani są za wcielenie Bodhisattwy Awalokiteśwary, a pnczen – lamowie – Buddy Amitabhy. Najwyższym kapłanem lamaizmu jest dalaj – lama.
Panteon lamajski obejmuje ogromna ilość bóstw, duchów i świętych.
Lamaizm występuje w Tybecie. Więcej pisze w omówieniu buddyzmu (str. 19).

BAHAIZM
Założycielem bahaizmu był Husajn Ali Nuri (1817 - 1892). Religia ta założona została w roku 1863 w Persji (ob. Iran). Założyciel zwany jest Baha Allahem (Chwałą Allaha). Pochodził z Teheranu. Religia ta wywodzi się z babizmu (ruch religijny w islamie szyickim).
Bahaizm jest bardzo tolerancyjny i pokojowo nastawiony. Głosi istnienie „ukrytego Imama”, boskiego posłańca, który pochodzi bezpośrednio od proroka Mahometa i pojawi się ponownie, by ujawnić plany boga wobec ludzkości. Od Baha Allaha pochodzi dogmat o istnieniu jednego boga i twierdzenie, że wszystkie religie w swoich podstawowych założeniach są takie same, a ludzkość jest zjednoczona w poszukiwaniu prawdy i sprawiedliwości. W bahaizmie, uznawani są prorocy: Abraham, Mojżesz, Zaratustra, Budda, Jezus Chrystus, Mahomet i sam Bahaullah (Baha Allah). Wszyscy prorocu sa tak samo ważni, różnią się miejscem pochodzenia. Nauki bahaistów głoszą o odrzucaniu wszelkich uprzedzeń rasowych, religijnych i wynikających z różnicy płci.
Od wyznawców wymaga się modlitwy codziennej, monogamii, unikania uzywek i czczenia dni świętych. Do świat bahaizmu należą : Nowy Rok (21 marca), święto upamiętniające ogłoszenie przez Baha Allaha jego misji (21, 29 kwiecień), rocznica narodzin Baha Allaha (12 listopad) i upamietniajace śmierć proroka (29 maj). Raz w roku bahaiści przestrzegają postu – od 2 do 20 marca – w trakcie którego wierni powstrzymują się od posiłków od wschodu do zachodu Słońca.
Bahaizm rozprzestrzeniony jest na całym świecie, ze skupiskami w Południowej Ameryce, Afryce, północno – wschodniej Europie, południowej Azji i środkowej Australii.

SIKHIZM
Ta religia narodziła się w północno – wschodniej części Indii, w Pendżabie w wyniku ścierania się hinduizmu z islamem. Słowo „sikh”, oznacza ucznia.
Sikhowie stosują się do nauk swych guru, czyli natchnionych nauczycieli. W sikhizmie słowo „guru” oznacza samego boga, który poprzez śmiertelnych przekazuje swoje nauki. Pierwszym guru był Nanak (1469 - 1539), uważany jest za proroka i założyciela sikhizmu. Guru Nanak kwestionował politeistyczna religię hinduistyczną, władzę i autorytet braminów, potrzebe kastowego podziału społeczeństwa. Głosił równość wszystkich ludzi wobec boga. Według niego istniał tylko jeden bóg – Stworzyciel. Bóg ten został nazwany – Prawdziwe Imię. Boga można nazwać Hari – dobrotliwy. Wyznawcy sikhizmu w przeciwieństwie do hinduistów mogą spożywać mięso. Zbawienie osiąga się indywidualnie, bez pośrednictwa kapłanów, którzy odwracają uwagę od przedmiotu kultu. Sikhowie wierzą w wędrówkę dusz, której celem jest uwolnienie się od odwiecznego cyklu narodzin i śmierci.
Miejscem kultu sikhów są świątynie – „gurdwary”. Świątynie są nie tylko ośrodkami kultu, ale również ośrodkami życia kulturalnego i społecznego. Najważniejszym zakonem sikhów jest Khalsa. Członków Khalsy wyróżnia zachowanie pięciu „k”: kes - długie, nieobcinane włosy na głowie i brodzie, kangha – grzebyk, kirpan – miecz, kada – stalowa bransoleta noszona zazwyczaj na prawym ramieniu, kaćch – krótkie białe spodnie. MężczyĽni przyjmują przydomek Singh – lew, a kobiety Kaur – lwica.
Najważniejszym świętem sikhów jest Baisakhi – upamiętniające założenie Khalsy (13 kwietnia), w listopadzie obchodzi się dzień urodzin guru Nanaka, na przełomie maja i czerwca rocznicę męczeńskiej śmierci Ardżna, a w grudniu rocznicę urodzin Gobin Singha. Inne święto sikhów to Holi Mahalla – dzień chwały wojennej.
Obecnie większość sikhów mieszka na terenie Indii.

BRACTWO KRISZNY
Założycielem sekty zwanej Hare Kriszna był Bhaktivendata Swami Brabhupada (urodzony w 1896 roku ), który poznał tajemnice jednego z hinduskich wcieleń Brahmana – Kriszny. Sektę tą cechuje czczenie Kriszny oraz wiara w reinkarnacje, której końcem ma być połączenie z Brahmanem. Właściwą formą sekta ta zbliżona jest do hinduizmu. Wyznawcy spożywają ryż, jarzyny, nie sfermentowane sery bądĽ przetwory zbożowe. Modlitwy odbywają się poprzez śpiewy i taniec.

MOONIŚCI
Za założyciela tej sekty religijnej, założonej w 1954 r. w Korei, uważa się wielebnego Sun Myung Moona. Sekta ta wierzy, że Mesjasz nadszedł i przewodzi rodzinie doskonałych dzieci. Ponadto uważają, że Jezus Chrystus proponował zbawienie duchowe, a nie fizyczne. Co jakiś czas mają miejsce grupowe śluby, przy czym większość par dobiera przywódca sekty. Członkowie sekty mieszkają razem we wspólnocie, niezamężni żyją w celibacie, nie odprawiają formalnych rytuałów z wyjątkiem ślubowań raz w tygodniu. Od członków sekty wymaga się zbierania pieniędzy na rzecz organizacji.
Do świętych k

Wygenerowano: 2003-12-18