ŚCIĄGI.PL :: Rola pisma i druku w średniowieczu

> Strona główna

Szukaj ściągi
Szukanie zaawansowane | Dodaj prace

Temat: Rola pisma i druku w średniowieczu

Podstawowym narzędziem pracy oraz źródłem wiedzy intelektualisty w średniowieczu była książka. Początkowo księgi spisywano gł. w klasztornych skryptoriach, z czasem też w powstających w miastach wyspecjalizowanych warsztatach kopistów oraz na uniwersytetach i w kancelariach monarszych. Główną formą średniowiecznej książki był kodeks. Pisano na pergaminie lub papierze, który pojawił się w Europie około połowy XII w. za pośrednictwem Arabów, a rozpowszechnił się zwł. w XIV stuleciu. Książki średniowieczne były bogato zdobione.

Ze szczególnym pietyzmem wykonywano wielobarwne inicjały. Pasy otaczające tekst, tzw. bordiury, pokrywano ozdobami roślinnymi, motywami zwierzęcymi lub małymi kompozycjami figuralnymi o skomplikowanej niekiedy symbolice. Głównym elementem zdobniczym były niewielkie malarskie kompozycje zw. miniaturami lub iluminacjami. W XV w. pojawiła się tzw. książka blokowa lub ksylograficzna.

Wkrótce jednak nadeszła era książki drukarskiej (J. Gutenberg, ok. 1440) – druk ze względu na koszty (cena druku = 20% ceny przepisywania) oraz swą trwałość znacznie przewyższającą trwałość rękopisów szybko się rozprzestrzenił. Tempo rozwoju drukarń było bardzo szybkie (pierwsze w Europie powstały w roku 1458 w Strasburgu; w Polsce ż w roku 1473).

INKUNABUŁ - każdy druk wydany od czasu wynalezienia druku do 1500 włącznie; pierwszym inkubałem był druk J. Gutenberga z ok. 1445.

Książka średniowieczna, kodeksy rękopiśmienne

Książka średniowieczna krążyła jako kodeks rękopiśmienny, do którego często dopisywano na pustych kartkach inne teksty, i to w różnym czasie, nie zawsze oznaczanym. Jej społeczny zasięg, z uwagi na jednoegzemplarzowość, był ograniczony. Koszt związany z jej sporządzeniem był niezmiernie wysoki (np. równowartość kilku wsi).

Oświata i szkolnictwo

Jedną z wielkich nowości XII w. było powstanie szkół miejskich. Najpierw były to tylko szkoły katedralne, do zakładania których papiestwo od końca XI w. zobowiązywało biskupów i kapituły. Obok nich szybko zaczęły powstawać w miastach szkoły zakładane przez nowe zakony. Podstawą nauczania, jednolitego w całym chrześcijaństwie zachodnim systemu szkolnego, był schemat siedmiu sztuk wyzwolonych. Ale tylko największe ze szkół klasztornych i katedralnych realizowały cały program. W szybko rozwijających się po IV soborze laterańskim (1215 r.) szkołach parafialnych, które zakładano także przy parafiach wiejskich, uczono przede wszystkim czytania i pisania po łacinie, modlitw i pieśni kościelnych, orientacji w kalendarzu kościelnym.

Kupcom i rzemieślnikom miejskim taki program nauczania już nie wystarczał. W XII i XIII w. powstawały w miastach szkoły prywatne, kupieckie, posyłano dzieci na naukę do notariuszy. Do nauczania elementarnego wprowadzono naukę rachunków, umiejętność redagowania listów, coraz większą rolę odgrywały w szkole języki narodowe.

Efektem rozwoju szkolnictwa była postępująca alfabetyzacja świeckich. Stworzyło to zupełnie nowe warunki uczestnictwa kulturze pisanej.

Między początkiem XII a połową XIII w. niektóre szkoły katedralne i zakonne (Paryż, Oxford, Padwa) zamieniły się w uniwersytety (korporacje profesorów i studentów). W Polsce pierwszy uniwersytet założony został przez Kazimierza Wielkiego w 1364 r. W Krakowie.

Funkcjonowanie tekstu literackiego:

· autorstwo – w średniowieczu nie liczył się autor, jego indywidualność i sława. Liczyło się tylko przesłanie utworu. Tekst miał służyć bogu, liczyła się tylko jego wartość moralna, religijna i wychowawcza;

· oryginalność – ze względu na religijny charakter twórczości i anonimowość nie zwracano uwagi na tzw. prawa autorskie. Często dopuszczano się więc zapożyczeń, a czasem wręcz plagiatów. Średniowieczna praktyka twórcza nie tylko dopuszczała, a wręcz doradzała korzystanie z nie swoich dzieł. Pojęcie oryginalności nie funkcjonowało w ówczesnej świadomości;

· przekład – z biegiem czasu zaczęły pojawiać się tłumaczenia. Tekst przetłumaczony na język narodowy miał szansę dotarcia do większego grona odbiorców, a formowanie własnego języka umacniało tożsamość i wspólnotę narodową.

Najcenniejsze zabytki piśmiennictwa średniowiecznego.

Europa:

· “Pieśń o Rolandzie” – epos rycerski

· “Dzieje Tristana i Izoldy” – epika miłosna

· “Boska Komedia” - Dante Alighieri – poemat stanowiący zwieńczenie myśli i artystycznej doświadczeń zachodniego średniowiecza

· “Le roman de la” Rose Guillaume'a de Lorris i Jeana de Meung – poemat alegoryczny

· “Wielki testament” – Francois (Franciszek) Villon – ballada z elementami satyry

Polska:

· “Bogurodzica” (prawdopodobnie XIII lub XIV w.)

· “Kazania gnieźnieńskie” (XIV/XV w.)

· “Kazania świętokrzyskie” (XIV w.)

· “Psałterz floriański” (XIV/XV w.)

· “Psałterz puławski”

· “Biblia królowej Zofii”

· “Kronika polska” – Gall Anonim

· “Kronika wielkopolska” (XIII/XIV w.)

· “Dzieje Polski “ Jan Długosz

· “Kronika Polaków” Wincenty Kadłubek

· “Kronika” Janek z Czarnkowa

· “Legenda o św. Aleksym”

· “Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią” - poezja świecka, moralistyczno-obyczajowa

Rola łaciny i języka narodowego w średniowieczu. Zakres użycia obu języków. Konsekwencje dwujęzyczności literatury.

Łacina

Uniwersalny język Kościoła. W średniowieczu użycie łaciny było znacznie częstsze niż języków narodowych. Twórczość łacińska mogła być łatwiej zauważona na szerszym forum europejskim. Twórcy średniowiecza bezbłędnie operowali łaciną., korzystali też z ustalonych w literaturze łacińskiej reguł pisarskiego rzemiosła

Języki narodowe

W średniowieczu języki narodowe w literaturze zaczęły się dopiero formować.
Wyrażały niezbyt skomplikowane treści. Język średniowiecznych zabytków literatury polskiej ujawnia proces kształtowania się polszczyzny wyłaniającej się z dialektów.

Formowanie własnego języka umacniało poczucie tożsamości i wspólnoty narodowej

Konsekwencje dwujęzyczności literatury

1. Rozwój i kształtowanie języków narodowych m. in. Przez przejmowanie zapożyczeń z łaciny

2. Powstawanie pierwszych przekładów

3. Udostępnienie literatury dla szerszej publiki

4. Popularyzacja piśmiennictwa

5. Powstawanie dzieł wielojęzycznych np.: Psałterz Florjański (łac-pol-niem) – XIV/XV w.

Wygenerowano: 2006-05-03

Dodaj pracę