ŚCIĄGI.PL :: Tekst średniowieczny jako przedmiot badań naukowych i zabytek kultury

> Strona główna

Szukaj ściągi
Szukanie zaawansowane | Dodaj prace

Temat: Tekst średniowieczny jako przedmiot badań naukowych i zabytek kultury

Odczytywanie średniowiecznych tekstów sprawia ogromne kłopoty. Stan ich po tylu wiekach jest nieraz bardzo zły, występują mechaniczne uszkodzenia, a czytelność jest na ogół słaba, przy czym pogarszają ją liczne błędy czy omyłki w przepisywaniu. Zasady zapisu nie były wówczas ujednolicone, tak więc różne głoski oznaczano nie zawsze tymi samymi znakami literowymi (pierwsze próby ujednolicenia głosek podjął dopiero w poł XV w. Jakub Parkosz). Dlatego też czytelnik zapoznaje się z dawnymi zabytkami w postaci ułatwionej, po dokonaniu transkrypcji.

Pojęcia:

transkrypcja - tłumaczenie dokonane przez specjalistów, którzy upraszczają stary zapis według zasad zbliżonych do współczesnych i dodają liczne wyjaśnienia (przypisy) i komentarze.
transliteracja - sposób zapisywania utrwalonych w piśmie tekstów, wyrazów, literami innego alfabetu, na zasadzie oddawania każdej litery jednego alfabetu odpowiednią literą innego alfabetu, bez uwzględnienia właściwości wymowy wyrazów, np. ros. tret’ego dnja.

Pierwsze słowa zapisane w języku polskim to słowa onomastyczne (nazwy własne).

Najstarsze zabytki zawierające słowa onomastyczne
Nazwa	Czas powstania	Charakterystyka
Geograf bawarski	IX w.	Tekst rękopiśmienny napisany przez Niemca, podróżnika, który rejestrował i opisywał terytoria poszczególnych plemion w środkowej i wschodniej Europie. Wyrazy polskie: Wiślanie, Goplanie, Opolanie, Ślężanie.
Dagome index	X w.	Dokument królewski wysłany z kancelarii Mieszka I do papieża, w którym ówczesny władca powierza swoje państwo w ręce papieża. Jest napisany po łacinie, ale występują też wyrazy onomastyczne: Kraków, Odra, Gniezno, Szczecin.
Kronika Thietmara	XI w.	Był to niemiecki biskup, który opisał przebieg walk między Niemcami a Polakami, za Bolesława Chrobrego. Kronika została napisana w języku łacińskim, aczkolwiek występują wyrazy polskie: Bolesław Chrobry, Odra, Wrocław, Ślężanie.
Bulla gnieźnieńska zwana także Złotą Bullą	XII w.	Skierowana przez papieża do biskupa gnieźnieńskiego i do Bolesława Krzywoustego, w której określa on swoje wpływy daniny oraz inne opłaty. Zawiera nazwy miejscowości: Łęczyca, Dębnica, Janowice oraz nazwy osobowe: Herman – imię kasztelana bądź księcia, Bogusław.

Najstarsze zdanie zapisane w języku polskim pochodzi z 1270 r. Z “Ksiąg Henrykowskich”. Była to kronika klasztoru Cystersów w Henrykowie. Brzmi ono: “Daj, ać ja pobruszę, a ty poczywaj”.

Literacki język polski kształtował się przede wszystkim na przekładach. Były to albo tłumaczenia religijnych pieśni, albo też fragmenty “Pisma Świętego”. Szczególnie często sięgano do biblijnej “Księgi Psalmów”.

Zabytki zapisane w języku polskim:

psałterze
- “Psałterz floriański”. Pochodzi z przełomu XIV i XV w. Nazwa wywodzi się od miejsca przechowywania rękopisu – opactwa św. Floriana w Austrii. Jest to pięknie zdobiony kodeks (napisana ręcznie książka), przeznaczona prawdopodobnie dla królowej Jadwigi. Przekład cechuje się pięknym, bogatym, plastycznie konkretnym językiem.
- “Psałterz puławski”. Pochodzi z XV w. Należał niegdyś do księgozbioru Czartoryskich, który znajdował się w ich rezydencji w Puławach.
- “Biblia królowej Zofii”. Pochodzi z poł. XV stulecia. Jest to pierwsze tłumaczenie “Pisma Świętego”. Przeznaczona była dla wdowy po Władysławie Jagielle. Do dziś zachował się tylko pierwszy tom tego rękopisu oraz pojedyncze kartki z drugiego. Nie wiadomo, czy dzieło obejmowało także Nowy Testament.
kazania
- “Kazania świętokrzyskie”. Powstały na przełomie XIII i XIV w. Były przechowywane w klasztorze Benedyktynów, gdzie zostały odnalezione w XX w. Dokument zawierający zbiór kazań został odnaleziony przypadkowo, gdyż wcześniej pocięto go i obłożono nim obwolutę innej książki.
- “Kazania gnieźnieńskie”. Pochodzą z XV w. Dokument zawiera 100 kazań w językach: łacińskim i niemieckim, w tym 10 w języku polskim.
modlitwy np.“Bogurodzica”
modlitewniki
apokryfy (utwory mówiące o życiu świętej rodziny) np. “Rozmyślania przemyskie”, czyli “Żywot Najświętszej Rodziny”
roty sądowe (formuły przysiąg składanych w sądzie w XV w.)

w XV w. Nastąpiły pierwsze próby prac nad słownictwem języka polskiego.

glosy – zapiski na marginesach ksiąg kościelnych i teologicznych, polskie odpowiedniki trudniejszych określeń, wyrażeń, zwrotów bądź sformułowań.
mammotrekt – rodzaj słownika średniowiecznego zawierającego przekład trudniejszych wyrazów i form gramatycznych tekstu łacińskiego (zazwyczaj biblijnego) na jakiś inny język. Pierwsze mammotrekty pochodzą z XV w.
autorem pierwszego słownika ortograficznego jest Jakub Parkosz (1440 r.). Była to pierwsza próba ujednolicenia głosek.

Wygenerowano: 2006-05-03

Dodaj pracę