ŚCIĄGI.PL :: Obraz codziennego życia w literaturze średniowiecznej

> Strona główna

Szukaj ściągi
Szukanie zaawansowane | Dodaj prace

Temat: Obraz codziennego życia w literaturze średniowiecznej

Wiersz Słoty (ewentualnie Złoty) “O zachowaniu się przy stole” jest jednym z nielicznych utworów, napisanych w języku narodowym, poruszajacym tematykę świecką. Pochodzi on z XV w. Autor gani w nim przejawy złego zachowania w czasie biesiady, jest zwolennikiem dwornych manier i zachęca do okazywania kobietom należnej im czci. Autor pragnie poprzez dobre maniery i kulturę podnieść życie towarzyskie w Polsce na wyższy poziom. Ciężki stylistycznie wiersz Słoty, nawiązuje do ideałów obyczajowych kultury dworów rycerskich. Prezentuje też skromne początki piśmiennictwa szlacheckiego.

“Rozmowa Mistrza Polikarpa za Śmiercią” przynosi satyryczne obrazy ówczesnego społeczeństwa, a sposób, w jaki autor potraktował możnych i utytułowanych wskazuje iż wyszła ona spod pióra człowieka z nizin, zapewne ubogiego mnicha. Posłużył się on tutaj satyrą (sam utwór napisany jest w formie dialogu), by ośmieszyć niechlubne zachowania poszczególnych grup społecznych.

“…W grzechu się ludzkiem kocham,

A tego nigdy nie przeniecham.

Duchownego i świecskiego,

Zbawię żywota każdego (…)

Kanonicy i proboszcze

Będą w mojej szkole jeszcze,

I plebani s miąszą szyją,

Jiżto barzo piwo piją

I podgardłki na pirsiach wieszają;

Dobre kupce, roztocharze,

Wszytki moja kosa skarze;

Panie i tłuste niewiasty,

Co sobie czynią rozpasty,

Mordarze i okrutniki,

Ty posiekę nieboszczyki;

Dziewki wdowy i mężatki

Posiekę je za jich niestatki;(…)

Morzę sędzie i podsędki,

Zadam jim wielikie smętki.

Gdy swą rodzinę sądzą,

Często na skazaniu błądzą-(…)

Ale gdy przydzie dzień sądny,

Gdzie się nie skryje żadny,

Uźrzą mądrzy tego świata,

Iż dobra Boska odpłata;

Chowali tu żywot swoj ciasno,

Alić jich sirca nad słońce jasno;

Jidą w niebieskie radości,

A nie w piekielne żałości.

Co nam pomogło odzienie

Albo obłudne jimienie

Cosmy się w niem kochali,

A swe dusze za nie dali?

Przeminęło jak obłoki,

A my jidziem przez otwłoki.(…)”

“Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią” , choć napisana w formie dialogu, zawiera jednak pewne cechy swoiste odbiegające od szablonu przyjętego w tego rodzaju dialogach. Przede wszystkim Mistrz, a więc człowiek śmiertelny, nie waha się sam wyzwać smierci, by odkryć tajemnicę jej bezwzględnego panowania. Słysząc, że Śmierć nikomu nie przepuszcza zmusza ją, by uzasadniła swe postępowanie przez wyliczenie różnego rodzaju występków ludzkich. Dotyczy to duchowieństwa, którego przedstawiciele z grubymi szyjami, piją piwo i zwieszają zmęczone podbódki, a także lekarzy, którzy zostaną skarceni za nieuctwo. Dostanie się także sedziom, którzy nie zawsze pozostają obiektywni przy ogłaszaniu wyroków.

W utworze “Satyra na leniwych chłopów”, autor przedstawia życie i kanon zachowań chłopskich. W I poł.XV w. sytuacja poddanych nie była jeszcze tragiczna.Mieli do zagospodarowania (od XIV w.)ok.1 łana (16-17 ha), byli, więc dość zamożni. Musieli jednak w zamian odrabiać pańszczyznę, która w tamtym okresie ograniczała się do kilku dni w roku. Znacznie gorzej było w II poł. XV w., gdzie pańszczyzna sięgała już 1-2 dni w tygodniu.

W “Satyrze na leniwych chłopów”, kmiecie odrabiający właśnie dzień pańszczyźniany robią wszystko byleby nie pracować i by ziemianin nie miał z tejże pracy żadnego profitu. Autor wytyka chłopom, że w tenże dzień wychodzą do pracy koło południa, udają, że naprawiają pługi, że chcą cały dzień nic nie robić, tylko się obijać i próżnować. Zwraca on również uwagę, że chłop orze tylko wtedy dobrze, gdy pilnuje go pan, a gdy ten odejdzie, pachołek znów się nie przykłada. Autor dodaje, że po takim dniu “pracy” giną narzędzia, gubione są kliny i inne przybory.

Sytauacja ta wywołała oczywiste konflikty między chłopami, a szlachcicami. Jedni chcieli być wolni i móc pracować dla siebie, na własnej ziemi. Drudzy z kolei, musieli znaleźć kogoś, kto by obrobił posiadaną przez nich ziemię. Ponieważ pańszczyzna była obowiązkiem i czynnością nieodpłatną, wykonywana była opieszale i niedbale. Był to sposób walki chłopów z szlachcicami, ich protest przeciw wykorzystywaniu ich jako darmowej siły roboczej. Autor “Satyry na leniwych chłopów”, musiał sam być szlachcicem, gdyż poprzez pogardliwy, ironiczny, pełen niechęci ton, usiłuje przedstawić chłopów w jak najgorszym świetle. On zaś żąda od chłopów posłuszeństwa i solidnego wypełniania winności pańszczyźnianych.

Konflikty powstawały zarówno pomiędzy chłopami i szlachcicami, jak i pomiędzy miaszczaństwem, a szlachtą. Właśnie ten konflikt odsłania utwór “Pieśń o zamordowaniu Andrzeja Tęczyńskiego”. Wiersz powstał na tle rzeczywistego zdarzenia, jakie miało miejsce w Krakowie w 1461 r. Andrzej Tęczyński, zamożny szlachcic, oddał swą zbroję do naprawy jednemu z krakowskich płatnerzy. Niezadowolony z wykonanej pracy, znieważył i tak dotkliwie pobił rzemieślnika, że zbroczonego krwią musiano odnieść do domu. Wzburzony tłum mieszczan wystąpił przeciwko Tęczyńskiemu. Ten schronił się w zakrystii Kościoła Franciszkanów, ale podniecony tłum dopadł go tam i zamordował, trupa zaś wlókł ulicami na ratusz. Wypadek ten dał sposobność autorowi do ataku na mieszczan. Autor wychwala w osobie kasztelana dobro i patriotyzm, akcentując, iż poniósł śmierć z rąk ludzi mu nierównych .

Obydwa wiersze ( “Satyra na leniwych chłopów” i “Pieśń o zamordowniu Andrzeja Tęczyńskiego”), obrazują nastroje jakie panowały wówczas w kraju. Relacje między klasami były bardzo złe, a różnice aż nadto widoczne i bolesne.

Bardzo popularny w średniowieczu był dialog. Utwory takie cieszyły się dużym powodzeniem (“Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią”). Obok utworów religijnych (-te dominowały), występowały również dzieła o tematyce dydaktyczno-wychowawczej (Wiersz Słoty (Złoty) “O zachowaniu się przy stole”). By zmienić niektróre z ludzkich zachowań, posługiwano się satyrą. Satyrą posługiwano się z różnym skutkiem, o ile autor “Satyry na leniwych chłopów” uczynił to w sposób umiejętny, to autor “Pieśni o zamordowaniu Andrzeja Tęczyńskiego”, wykazał się miernością w tej kwestii.

Wygenerowano: 2006-05-03

Dodaj pracę