"Poczatek" Szczypiorskiego jest, bez watpienia, najglosniejszym i najlepszym dzielem tego wspólczesnego pisarza. Sam utwór jest zapiskiem losów kilkunastu bohaterów, ich przemyslen i przezyc z okresu okupacji, ale takze sprzed wojny i z czasów powojennych. "Poczatek" ma równiez pewne ukryte przeslania - dzielo to jest wiec zbiorem refleksji o Polsce, o Polakach, Zydach i Niemcach, refleksji na temat ludzkiego zycia, smierci, wartosci religii. Przede wszystkim jednak powiesc ukazuje niszczace dzialanie systemów totalitarnych XX wieku - faszyzmu i komunizmu. Na tej wlasnie plaszczyznie przeprowadzic mozna interpretacje tytulu dziela.
Problematyka poczatku ukazana jest w powiesci w dwojaki sposób. Z jednej strony autor wiaze ja z pewna osobista refleksja Pawelka, który rozstaje sie ze swoim najblizszym kolega wedrujacym do getta. Ten moment dla glównego bohatera jest wlasnie poczatkiem nowych czasów, momentem przelomowym w zyciu. Ukazuje to fragment przemyslen: "Czy to mozliwe, ze juz wtedy doznal wrazenia jakiegos poczatku, nie konca? Czy to mozliwe, by wlasnie w chwili, gdy sylwetka Henryka znikla mu z oczu, zrozumial, ze oto rozpoczyna sie nowy rozdzial, który trwac bedzie juz bez konca, przez cale zycie (...) czas rozstan, pozegnan i wiecznych trwóg".
Jednakze tytul mozna zinterpretowac nieco inaczej, bardziej ogólnie. Autor wyraznie dzieli czas powiesci na dwie epoki - przed i powojenna. Okres przedwojenny ukazuje on jako czas rozwoju wielonarodowosciowej Polski, czas wszechobecnego porzadku i harmonii, okres, kiedy panowal pewien pozytywny system wartosci, a kazdy, mimo róznosci nacji i wyznania, mial swoje miejsce w spoleczenstwie. Zydzi i Polacy mieszkali obok siebie, posylali swe dzieci do tych samych szkól, spotykali sie na spacerach. Mimo nielicznych gestów zakorzenionej w tradycji niecheci, a raczej obojetnosci niektórych Polaków w stosunku do polskich Zydów, zycie toczylo sie normalnie, a ludzie zajmowali sie wlasnymi, codziennymi sprawami. Zupelnie odmiennie ukazal Szczypiorski okres wojny i czas powojenny. Jest to okres dominacji w Polsce i swiecie dwu totalitaryzmów - najpierw bestialskiego faszyzmu, a potem jeszcze bardziej wyrachowanego komunizmu. Autor przedstawia tutaj swiat, w którym rzadzi chaos, bestialstwo, zniszczenie, w którym zalamuje sie przedwojenny system wartosci, a ludzie zmieniaja sie na gorsze. Okres wojny jest wiec pewnym progiem w historii, momentem, kiedy konczy sie dobry czas a rozpoczynaja rzady zla. Wojna jest tytulowym poczatkiem nowej ery totalitarnej, gdzie ludzkie zycie i godnosc czlowieka traca wszelaka wartosc. Autor we fragmencie utworu mówi: "Wielkie totalitaryzmy same uprawiaja bandytyzm w majestacie prawa (...) uprawiaja bandytyzm zupelnie jawnie, w bialy dzien, przy akompaniamencie orkiestr detych oraz deklamacji (...) dokonuja rabunku honoru, wolnosci, a nawet zycia nie pozostawiajac zadnego wyboru". Szczypiorski krytykujac wszelkie przejawy tyranii, wladzy absolutnej wyraznie odróznia od siebie faszyzm i komunizm, nie szczedzac jednak zadnemu z nich slów krytyki i pogardy. Faszyzm uwaza on za system bestialski lecz w pewnym sensie niedoskonaly, charakteryzuje go: "totalitaryzm mlodzienczy, niezwykle drapiezny i agresywny, który mordowal bez litosci cale narody, przy okazji grabiac je w sposób bezprzykladny". Autor okresla faszyzm jako z jednej strony krwawy i okrutny, ale z drugiej "najglupszy i dosc prymitywny", uwaza hitlerowskich Niemców za perfekcjonistów, którym jednakze brak wyobrazni. Natomiast komunizm jest dla Szczypiorskiego niewybredna, kunsztowna finezja, poslugujaca sie wyszukanymi metodami "ponizen, obludy, klamstwa, palek, aresztów, pomówien, grozby banicji, bezkarnosci i bezbronnosci slabych, pychy panstwa i upokorzenia obywatela". Komunizm nie odbieral juz, jak faszyzm, jedynie zycia - odbieral on w sposób calkowicie dyskretny cos wazniejszego i wartosciowszego - wolnosc, swiadomosc, godnosc ludzka. System ten odarl wiec z godnosci, zranil duchowo stara Irme Seidenman, która w 1968 wygnano z kraju tylko dlatego, ze byla Zydówka - "odebrali jej cos wiecej niz zycie, bo prawo bycia soba, prawo samookreslenia". Oczyma swych bohaterów pisarz widzi swiat komunistyczny jako bagno, w którym naród siedzi po uszy, widzi zaklamanie tego swiata, który byl "nieznosnie trywialny". Siostrze Weronice komunizm jawil sie jako diabelski wynalazek, jako okrutna wojna przeciw Bogu i czlowiekowi. Zagorzaly socjalista Filipek uzmyslawiajac sobie w chwili smierci kleske swych idealów nazywa komunistów "gawiedzia niebezpieczna, podstepna", mówi: "Jak komuna czego dotknie, zaraz zeswini". Glówny bohater Pawelek charakteryzuje komunistyczny swiat, wspominajac: "Byl to swiat niedostatku, pozornego ladu i bezpieczenstwa publicznego. Klomby pielegnowane, ale smietniki cuchnace, prawdziwa wolnosc, ale przejscie wzbronione". We fragmencie tym widac dobitnie zaklamanie komunistycznej rzeczywistosci po 1945 roku, gdzie pod plaszczykiem harmonii i porzadku spolecznego dokonywano najwiekszych zbrodni ludzkosci.
Szczypiorski dokladnie ukazuje dramat swych bohaterów, którzy zmuszeni zostali do poddania sie totalitaryzmom, poddania sie "dywizjom czolgów i batalionom uzbrojonych w bron maszynowa zolnierzy - w czasach pózniejszych - takim narzedziom przemocy, jak generatory wysokiego napiecia, zima polarna, napalm, szantaz calych grup spolecznych, praca przymusowa, apartheid, podsluchy telefoniczne (...) palki w rekach szalejacych na ulicach policjantów (...) porwania niewygodnych ludzi (...) uprowadzenia pasazerów linii lotniczych (...)". Faszyzm przyczynil sie do wymordowania milionów Zydów i Polaków, grabiac ludzkie zycie rodziny Fichtelbaumów, profesora Winiara, Moniki, starego Mitelbauma czy krawca Kujawskiego. Natomiast komunizm siegnal po wiecej ofiar - obdzierajac z honoru i godnosci wycisnal zbrodnicze pietno Romnickiemu, Irmie Seidenmanowej, Pawelkowi, Gruszeckiemu, Filipkowi, Müllerowi. Ofiary faszyzmu byly w pewnym sensie przygotowane na smierc, zas komunizm uderzyl w tych, którzy pelni nadziei na lepsze jutro, radosni przezyli wojne i pragneli rozpoczac nowe zycie z dala od zla.
Podsumowujac rozwazania mozna zauwazyc, iz historia zbudowana jest z pewnych okresów, kiedy konczy sie jeden etap, a zaczyna nowy, jeszcze bardziej brutalny i zbrodniczy. Szczypiorski przedstawia wiec wlasnie II wojne swiatowa jako ów poczatek nowej ery, ery totalitaryzmu faszystowskiego i komunistycznego. Co wiecej wojenny faszyzm i pózniejszy komunizm daja poczatek nowym totalitaryzmom rozprzestrzeniajacym sie juz po calym swiecie i przybierajacym rózne postacie. Nie sposób tutaj nie wspomniec chocby o Wietnamie, o Kambodzy, o Indonezji czy tez o zamieszkach palestynsko-izraelskich na Bliskim Wschodzie. Mozna przypuszczac, ze z powyzszego powodu autor lektury wybral wlasnie tytul "Poczatek" za najlepiej ukazujacy problematyke powiesci.
Osobliwosci formalne utworu:
- partie fabularne textu wymieszane z partiami eseistycznymi (swobodne refleksje autora, jego przemyslennia),
- brak chronologii przekazu, fragmentaryczne relacje losów bohaterów.
Wygenerowano: 2004-03-06
polski
darmowe wypracowania i ściągi - szkoła i studia