Obraz utraconej ojczyzny we fragmentach Epilogu "Pana Tadeusza" w porównaniu z całością utworu Adama Mickiewicza
"Pan Tadeusz" Adama Mickiewicza jest jednym z najsłynniejszych dzieł wieszcza. Powstał w latach 1832-1834, a więc w okesie Wielkiej Emigracji po upadku powstania listopadowego. Klęska ta pogłębiła rozpacz wielu polaków i doprowadziła do ogólnego zwątpienia w sens walki o niepodległość. Początkowo utwór miał być jedynie sielanką opisującą życie szlacheckie na wsi, jednak z czasem rozrósł się w wielką epopeję. Wpłynęła na to przede wszystkim tęsknota poety za ojczyzną. Mickiewicz, będąc na emigracji, zetknął się z bardziej niż Litwa ucywilizowanymi państwami zachodnimi. Fakt ten dał mu do zrozumienia, że szlachecka kultura ojczyzny odchodzi w bezpowrotną przeszłość. DLatego też chciał uwiecznić na papierze zjawisko szlachty polskiej.
Mickiewicz był bardzo przywiązany do swej ojczyzny. Na obczyĽnie brakowało mu polskich krajobrazów, a także charakterystycznych dla Polaków zwyczajów i tradycji. Z dala od polskich ziem czuł się samotnie, pocieszały go jedynie wspomnienia "kraju lat dziecinnych". Stały się one bodĽcem do napisania utworu opisującego utraconą ojczyznę. Zamierzeniem Mickiewicza było złagodzenie uczucia bólu i żalu przez ukazanie optymistycznej wizji ojczyzny.
"Pan Tadeusz" jest radosną, pełną humoru wizją Polski. Jedynym, choć niezwykle istotnym, pesymistycznym akcentem jest Epilog, w którym Mickiewicz wyraża swoją tęsknotę i ból. Służy on za podsumowanie utworu. Poeta tłumaczy w nim przesłanie dzieła. POjawia się alegoria ojczyzny-matki: "O Matko-Polsko! Ty tak świeżo w grobie/ złożona-nie ma sił mówić o Tobie!" Fragment ten wyraża ubolewanie poety nad losem ojczyzny. Mickiewicz nie ma siły opowiadać o tragedii, jaka spadła na Polskę. Jedyną pociechą są wspomnienia.
Obraz ojczyzny ukazany w utworze jest wyselekcjonowany. POeta celowo pomija "strefy ulewy i grzmotu", by pokazać to, co piękne i niewinne, czyli "wieki dzieciństwa". Obraz Soplicowa jest przecież niemal doskonały. Nie ma w nim zła, a kłótnie i zwady nigdy nie trwają długo. Często też zamieniane są w żart. Za przykład weĽmy spór Rejenta z Asesorem.
Bohaterami są chrześcijanie, patrioci, ludzie pogodni, dobrze wychowani. Mickiewicz w pisaniu "Pana Tadeusza" pominął zdrajców, zwolenników cara. Nawet Jacek Soplica, choć posądzony o zdradę, tak naprawdę był niewinny. W Soplicowie znajdziemy też przedstawicieli młodzieży litewskiej, czyli Tadeuszai Zosię. Oboje są symbolami czystości i niewinności.
Mickiewicz narzeka na kraj, w ktorym przyszło mu żyć obecnie. Z lekcji historii wiemy, że polscy emigranci nie byli mile widziani w krajach Europy Zachodniej. Dlatego poeta mówi o sobie i współtowarzyszach niedoli jako "nieproszonych gościach" w świecie. Twierdzi, że jedyne miejsce, jakie jest im przyjazne to wspomniany wcześniej "kraj lat dziecinnych". Jednak istnieje on tylko w pamięci emigrantów. Dlatego też może on pozostać na zawsze czysty i nieskalany, czyli taki, jaki był naprawdę. A jaki był?
"Kraj dzieciństwa" opisany został jako szczęśliwy i piękny świat. Poeta wiódł w nim beztroskie życie. Na każdym kroku spotykał przyrodę obfitującą w światło i żywe kolory. Całym światem była łąka, po której swobodnie biegał. Znał tam tylko kwiaty, które oznaczają piękno i dobro. Nigdy nie spotkał zła. Czy nie dostrzegamy pewnych analogii między ojczyzną poety a Soplicowem? Już sam opis dworku zawarty w pierwszej księdze sygnalizuje, że było to miejsce doskonałe, bezpieczne schronienie przed problemami codzienności. Jako, że dwór w Soplicowie położony był na niewielkim pagórku, można interpretować to jako bliskość z Bogiem, czyli z siłami dobra. W opisie znajdujemy wiele epitetów czyniących obraz plastycznym, barwnym. W ogrodzie dostrzegamy dorodne owoce i ważywa, wśród nich kępy ziół, krzewy ozdobne, a także kwiaty. Dokoła rosną drzewa, które otaczają zagrodę, tworząc jakby schronienie, ostoję. Drzewa mogą symbolizować oś świata, a także odrodzenie. Wiedząc, że Sędzia Soplica był zagorzałym patriotą, może
my stwierdzić, że Soplicowo to swego rodzaju centrum polskości i patriotyzmu, a zarazem nadzieja na odzyskanie ojczyzny. Mickiewicz doskonale zdawał sobie z tego sprawę w ten sposób przedstawiając dworek. Istny raj, który został opisany również w Epilogu. Mickiewicz mówi tam o lipie, która "koroną wspaniałą/ Całej wsi dzieciom użyczała cienia". Wszystko, co otaczało poetę było jego własnością, tworzyło charakterystyczny swojski klimat. Wieszcz wspomina, że "każdy kątek ziemi był znajomy/ Aż po granicę, po sąsiadów domy!" Podobnie Zosia, chowana niemal w całkowitym odcięciu od problemów świata dorosłych miała dość czasu, by cały ogród Sopliców poznać od podszewki.
Mickiewicz pisze, że tylko w "kraju lat dziecinnych" miał wiernych przyjaciół, zaznał prawdziwego szczęścia. Miejsce to kojarzy mu się przede wszystkim z rodziną i najbliższymi sąsiadami, którzy zawsze byli dla siebie mili i serdeczni, a przede wszystkim zżyli się ze sobą. Za czasów poety wieś była jedną wielką rodziną, nie było sporów, a wszyscy pomagali sobie nawzajem. Tam "po psie płaczą szczerze/ I dłużej niż tu lud po bohaterze". Ważnym argumentem, jakiego użył, był szacunek, jakim wszyscy się darzyli. Mówi "Tam(..) do pana przywiązańszy sługa/ Niż w innych krajach małżonka do męża".
Soplicowo zostało przedstawione podobnie. Sędzia bardzo szanował chłopów i był dla nich serdeczny, a i oni odpłacali mu się tym samym. Dzięki temu ich praca przynosiła lepsze rezultaty, a zatem wszystkim żyło się lepiej. Na ścianach dworku wisiały obrazy wielkich bohaterów walczących za ojczyznę, między innymi Korsaka, Rejtana, Kościuszki, po którym zresztą Tadeusz otrzymał imię. Było to oznaką wielkiego patriotyzmu Sędziego.
Bohaterowie opisani przez Mickiewicza są niemal idealni. Szlachta przestrzega tradycji, szanuje dawne tradycje i zwyczaje. Lubie biesiadować, gawędzić, polować, spierać się podczas sejmików, jest gościnna i otwarta. Umiłowanie przeszłośći, świata dziadów i ojców, nakazuje jej bronić się przed cudzoziemszczyzną. Owa szlachta bywała kłótliwa, samowolna, miała skłonności do prywaty i pieniactwa. Jednak te ostanie cechy zostały ukazane przez poetę z łagodnym humorem, pewnym ciepłem skłaniającym do wybaczenia licznych przywar. Każdy z bohaterów jest diametralnie inny, choć w pewien sposób charakterystyczny, po prostu polski! Jedynie Hrabia i Telimena mogą nieco odbiegać od reguł, gdyż są kosmopolitami.
Istotą "Pana Tadeusza" jest wyrażenie marzenia poety o wolnej Polsce - o sielskiej, spokojnej ojczyĽnie, którą Polacy chcieliby odzyskać. Mickiewicz pragnął przybliżyć te nadzieje swym rodakom, sprawić, żeby emigranci choć w myślach mogli znowu znaleĽć się w rodzinnym domu. Dlatego pisząc "Pana Tadeusza" miał umożliwić powrót "na Ojczyzny łono", do kraju beztroskiego, serdecznego, na pół baśniowego.
Tym sposobem Mickiewicz doskonale wypełnił misję "Pana Tadeusza".
Wygenerowano: 2004-04-10
polski
darmowe wypracowania i ściągi - szkoła i studia